Шенше селан уста композиторжо

 Ион Кузьминын шочмыжлан    тений  3 январьыште 90 ий темын. Тудо  ;лыл Ше;ше ялыште      шочын. Ачаже –Николай Васильевич, ялыште  тале к;слезылан шотлалтын. Садлан верчын    усталык  Петр изаж ден Ионлан  куснен. Ачаже Шлань гыч  Васли Миклайын Лыстанай   ;дыржым марлан налын. Ялыште Лышталче, Лыстывий   манын л;мденыт. Тудо колхоз фермыште шорыкым ончен.
   Микале –ешыште эн кугу эрге, изинек ушан рвезе кушкын. Илен –толын,  шанче науко кандидат марте шуын, Киров олаште илен.  Кокымшо  эрге –П;тыр , ачаж гаяк музыкым й;ратен. Моско воктенысе Одинцово олаште илен, заводышто ыштен, метрополитеным чо;ымаштат вийжым пуэн.  Ялыште илымыже годым оксам поген, Параньга  гыч латкок те;гелан полухромко гармоньым налын толын. Почешыже   Клавий ;дыр шочын.  Ион ешыште нылымше лийын. Тудын   чонжо  изинек гармонь дек шупшын. П;тыр изаже м;;гышт; уке  лийме годым шыпак гармоньым  налын да  мончште шокташ т;;алын. Икана П;тыр гармоньым шылтен.  Изаже  Микалын мончаште шоктымыжым ужын да  кыраш пижын. А тудыжо шинчав;д й;ре ойлен: « Изай,  мый шоктен моштем,  мончаште   тунемынам».
«Шольым,  гармоньым пудыртет  манын  шонышым. Семым  кузе лукметым  ончыкто», –  вашештен изаже.
 Ионын  шоктымыжо  изажлан  келшен. Тылеч вара  Ион капка ончылныжо  касс еда погынышо  ;дыр - рвезе -влакым  куандарен.  Гармоньым шоктен, шкежат мурен. Ялыште  тудын  деч посна  ик с;анат эртен огыл.
Клавий Ион деч кугурак лийын, садлан шольыжым  эре  чаманен. Тудын  Миклай  эргыже  ваваайжын каласкалымыж  дене  теве кузе  палдарен: «Сар жап. Ялыште йолчием лийын огыл, садлан  изиже-кугужо йыдалым чиеныт. Йыдал ышташ ний к;леш, а писте чодыраште веле кушкеш.  Сар  жапыште  чодыраште пуше;гым  руаш але нийым погаш лийын огыл.  Садлан теле кастене   П;тыр ч;ч;  Токи Микал  йолташыж  дене  пистым руаш  чодыраш каеныт. Нуным ужын, Ион  изай почешышт ошкылын. Рвезе  чодыра  т;реш кодын. Пире урмыжмо  й;кым колын,   Ион  к;жг; шопкеш  к;зен  шинчын. П;тыр ч;ч; м;;г;  Ион деч посна п;ртылын.  Пелй;д эртымек, вовой   ече дене чодыраш каен. Чодыра  т;рышт; пире  урмыжмым  шекланен, Юмылан кумалаш т;;алын. Тыге пире-влак   чодыра к;ргыш тарванен кудалыныт.
– Ион, й;кетым пу? – кычкыралын вовой.
– Мо? –  пуше;ге вуй гыч  й;к шоктен.
Лыстанай   вовой  тушко  пире кышам ужын  миен. Т;;ын пытыше йоча   кенета лумыш  камвозын.
Ечыш кылден, вовой эргыжым  капка марте шупшын на;гаен. Тылеч вара П;тыр изаже ден Клавий акаже  Ионым   шкетшым коден огытыл.
    Ион   1945 ийыште Ше;ше кыдалаш  школыш икымше классыш тунемаш  толын. Школышто изи гармоньчо  шкежым кугу артист семын ончыктен. Тудын деч посна ик концертат, ик модыш кас эртен огытыл. Кандаш класс деч вара Ион  Йошкар-Оласе Палантай  л;меш музыкальный училищыш тунемаш пурен. Тудо уста баянист Юрий Агафоновын классыштыже шинчымашым налын. Тунеммыж  годымак  1956 ийыште  М.Шкетан л;меш  театрыш пашаш пурен. Чылаже шым спектакльлан мурым возен шуктен.   
   1959-1960 ийлаште  Ион Кузьмин Совет Армийыште службым эртен. П;ртылмекше,  Йошкар-Оласе культпросвет  училищыште, йоча музыкальный школышто,  ялысе клублаште  баян дене шоктен.
Ион   Йошкар-Олаште илен гынат, Ше;шыш толаш й;ратен. Шудо жап  тудын деч посна эртен огыл. К;шыл да ;лыл Ше;ше гыч кок бортовой машина дене чодыраш шудым солаш коштыныт.  Унам  эре  ончылно шогалтеныт, тудо  корно мучко гармоньым шоктен. Каналтыме  годым Ион  чодыраште емыжым , по;гым поген , Шора э;ерыше колым , ракым кучен.
Ше;шыште илыше Николай Федорович Григорьев  Ион Кузьмин  нерген  тыге шарналтыш: «Автобус гыч волен, К;шыл Ше;ше гыч   Ион Николаевич   шочмо суртышкыжо йолгорно дене лыжган  гына ошкылеш. Шыман мутланыме й;кш;  ушыштем  тымартеат кодын. «Индеш шагатлан», «Вуча арама» мурыжо-влак Ше;шыште эреак йо;гат, моло вереат шарленыт».
Клавий акажын   Тоня шешкыже  тыгерак ешарыш: «  Ион Николаевичын  «колем гынат, эше иктаж 100 ий илаш т;;алам» манын   каласен  кодымо мутшо чыныш лектеш».
 Чынжымак, 90  ий эртен гынат, Ше;ше калык самодеятельный композиторым   порын шарна.  Ион Кузьмин урем дене ошкылат гын, тудын   возымо семже вигак вуйыш пура, муралтымет веле шуэш.
Ион Кузьмин  1956 ийыште Ше;шыш туныкташ  толшо  туныктышо дене  палыме лийын. Аркадий Букетов пачерлан Топоркова Рая дек  илаш пурен улмаш. Тылеч вара кажне гана ялыш толмыж  годым Аркадий Иванович дене вашлийын. Тыге  «Ш;м п;лек» сборникыш  «Поланвондо»,  вальс  семын  возымо « Сава корнышто»,   «Чоткар тукым улына» муро-влак пуреныт.
«Сава корнышто» мурыжо теве  кузе шочын.Тиде 1971 ий лийын. Ме Ше;шыште иленна. Мемнан дек   шуматкечын,  кечывал деч вара  Ион Николаевич   уналыкеш пурыш. Нарынче  сеткыште  йокма ыле. Ачам йолташыжым порын вашлие. Авам ;стембак кочкышым погыш,  вара  мутланаш  шинчыч. Ачам, Аркадий Иванович, «Сава корнышто» почеламутшым  Ион Николаевичлан    лудын пуыш.   Почеламут  тудлан келшыш.
–Аркадий, поро йолташем, Ше;шыш толмем годым  эреак вашлияш тыршем. Тачат почеламутетым  вученак пурышым, – каласыш  Ион Кузьминже.
Изиш   мутланен шинчымекышт,  тудо  ачам деч почеламутым    сералтыман  лаштыкшым кидышкыже нале да муралтыш. «Олаште нотыш пыштем», – мане.
Мыланемат  семже келшыш.Тиде  кечын  чамын йолташыже мемнан дене малаш кодо. Нуно  й;д марте мутланен шинчышт.Эрдене  кынелме жапыште Ион Кузьмин  мемнан дене уке ыле.
 –  Мурышо унат кушто? – йодым ачам деч.
– Ныл шагатат  уке ыле, родо-тукымжо дек ;лыл Ше;шыш лектын  кайыш, – мане.
   19.03.2026
«МОРКО МЛАНДЕ»,10.04.2026,С.5.