Эн пиалан

Эрик Петров
ЭН ПИАЛАН
Ойлымаш

Май мучаште, сирень пеледме пагытыште, сылне деч сылне шошо кечын оласе ик школышто пытартыш йы;гыр йо;галте. Ынде улыжат кугыжаныш экзамен-влакым сайын кучаш да латик ий тунемме вер дене чеверласаш веле кодын. Пытартыш йы;гыр л;меш школын кугу спортзалыштыже икте почеш вес мотор сем шергылтын, йырым-йыр куанен шыргыжыныт, юарлен воштылыныт, тыгодымак кудыштын эсогыл шинчав;д пырчат нер лукыштым в;дыжтарен.
Таня баскетбол сетке йымалне пырдыж пелен шоген да Сергейжын ошалгырак к;ляш ;пан Юля дене вальсым п;рдмыштым эскерен. А молан Сергейжын? Уке, Сергей нимо денат тудын огыл. ;дыр лачак шкеже гына тудым шканже шонен луктын, очыни. Мо дене тудын лийын кертеш? Тыгеже, сайынрак шоналташ гын, лачак латик ий пырля, ик классыште тунемше сай йолташ веле. Эшеже шуко пачашан пошкудо п;ртышт; илыше рвезе, сандене кече еда манме гаяк, школ гыч м;;гышт пырля п;ртылыныт. Лачак тыгай годымжо рвезе моткоч лишылын, шкенжынлак чучын.
Лийын, конешне, тыгай пагытат, южгунам, ончылгоч кутырен келшен, мотор игече шогымо годым, утларакше шошым я ке;ежым, паркыште пырля коштыныт А кугурак класслаште тунеммышт годым коклан иктаж культур полатысе дискотекыш миен толыныт. Теве кодшо ийынат улыжат ныл-вич гана дыр шошымсо пеледышан уремла мучко, тынар ганак чай ке;ежым Какшан э;ер воктенысе с;рал верыште, набережныйыштет, йыгыре, кунамже кид кученат коштыныт. Теве тыге йоча жап, школышто тунемме пагыт эртен...
Единый госэкзаменым сайын гына кучен, Таня Питерыште медицине институтыш тунемаш пураш шонен, а Сергей армийыш кайымыже деч ончыч пашам ыштен ончаш кумыла;ын. Тыгеже школ деч вара вигак ЖКХ системыште але корно озанлыкыште паша верым эре гаяк муаш лиеш. Ке;еж каникул жапыште тудо кок вережат пашам ыштен ончен.
Серёжан ача-аваже уке, коваже дене коктын тудын изи пенсийже да жаплан верештме тугаяк кугытан пашадарже к;шеш илаш толашат. Коваже ынде пенсийыште гынат, эше пашаш кошташ ;нарже сита, кочкыш й;рварым ужалыше кевытыште кечыгут йолымбалне шогылтеш. Теве ынде уныкажат кунаре гынат оксам ыштен налаш т;;алеш. Вара армий радамыште служитлымыже годымат коважлан куштылгырак лиеш: содыки кочкашат шкетланже гына ямдылыман, кушшо рвезе икшывылан вургемымат наледышаш ок лий.
Вуешшушо рвезе шке илыш корныжым тыге т;;алаш шонен пыштымыже нерген икана пырля уремыште коштмышт годым каласкален ыле. А Таня дене мо лиеш? Тидын нерген шоналтенат огыл мо вара? Тунам вигак рашемдаш ;дыр ;рмалген, чынжым гын, вожылын.
«Ойгеш ойгешталтынам мо, молан тудын верч тынар чонем туржам?», – Сергей ден Юлян вальсым п;рдмыштым ончен шогышо ;дыр шкаланже шке каласымыла шоналтыш да, пытартыш йы;гыр л;меш эртаралтше балым коден кайыш.
Икмыняр кече гыч Таня Санкт-Петербургысо медицине институтыш ЕГЭ-м кучымо нерген да моло документшым электрон почто гоч колтымо дене гына ыш серлаге, шкежак миен толаш лие. Тыгеракын вашкымыжланат к;ра, эшеже школ дене чеверласымаш кас годымсо изиш ;пкелалтмыжлан верчат, эсогыл Серёжа денат ыш чеверласе...
Жап эртенак эртен. Таня студент радамышкат ушныш, т;шкагудышто илыме верым айлыш, кажне занятийлан ямдылалтын, тыршенак тунемаш т;;але. У йолташ-влак дене палыме лие...

***
Теве икана Таня м;;гешла адрес олмеш ала-мом туштыл возымыла чучшо серышым нале, туштыжо вигак умылаш лийдыме к;чыкемдылмаш: «в/ч», «ошб» да цифр-влак. К; пала, нуно мом ончыктат? Тыгеже кызыт серышыжымат огыт возо, телефон дене пайдаланат, СМС-ым колтылыт але «ВКонтакте»-ште вашла возкалат. А тыште – на тылат, серыш! Эсогыл к;н деч толмыжымат ончыктымо огыл. Конвертым ;дыр чот тургыжланен почо. Семынже пеш умыла: Серёжа гына тыге ыштен кертын. Серышым почшыжла, кидшат чытырналт колтыш, тылеч коч эшеже уло могыржымак пуйто шокшо в;д толкын леведе.
Лудаш гына т;;алят, вигак умылыш - пеш кужу жап вучымо серыш, тудын деч, Сергей дечак. Тудо салтак службыжо нерген к;чыкын возен, чылажат сайын кая манын увертарен. Школым, йолташ-шамычым да тудым, Таням, пеш ч;чкыдын шарналтымыже нерген серен. «Кызыт нине шарнымаш-влак деч изишак ш;лык лектеш, но шкем ынде салтаклан, п;тынек кугые;лак шижаш сайын веле чучеш», ­ манын палемден.
Серёжа изиже годсекак музыкант лияш шонен гынат, умбакыже тунемын кертеш мо, ала? Й;ра, гитарым пеш сылнын, чаплын шокта, ик жап школ пеленысе ансамбльышкат коштын. Умбакыже мо ­ к; пала? Тыгеже эше чылажат ончылно шол. Серыш мучашеш тудо тыге возен: «Палаш пеш о;ай ыле: тиде й;двел мотор олаште кузе илет? Врачлан тунемашет й;с;? Йолташет уло мо? Возо, мый вучаш т;;алам... А тый, Танька, содыки, окмак улат, мый вет тыйым иктым, шкететым веле й;ратем! Колат, иктым тыйым гына!..»
Таня, серышым о; пеленже кучен, п;лемыштыже вальсым п;рдын нале. Тунам уло чонжым шонымыжо семын кандарен керте: пырля илыше ;дыр-влак эше толын шуын огытыл ыле. Воштончыш ончылнат шкенжым эскералташ ыш мондо, вара, чурийончыш ваштареш шогалын, веселан койдарыше, шыргыж-воштылшо чурийым ыштыш да тунамак вашмутым возаш шинче.
Вот накас! Тынар жап, манмыла, йыгыре иленыт, а вашла телефон номерыштым тачат огыт пале. Интернетыште пургед ончыш, туштат Сергейым кычал ыш му. Тошто да ;шанле й;н дене пайдаланаш гына кодо. Воза, корно почеш корным сера. Питер нерген сералтыш, элнан культур р;долаже шотышто изи экскурсым ыштыш. А вара серышым налмыжлан моткоч куанымыж нергенат палдараш ыш мондо. Пытартышлан, Серёжа семынак, тудым шукертсекак й;ратымыжымат шылташ ыш т;;ал. Ала-молан дыр тудыжо шке телефон номержым возен огыл, монден, очыни. Тиде экшыкымат т;рлатен, шке номержым возыш да, серышым налмекыже, вигак йы;гырташ йодо. Тудо кастенак, почтыш миен, конвертым налят, эн лишылын чучшо е;лан возымыжым колтыш. Серыш колташ й;рыш; к;г;рченым муэш гын, вашкерак миен шужо манын, тудденат колта ыле, товатат.
Арня утларак гыч Сергей телефон дене йы;гыртен да «Салтак службышто эрежак тиде й;н дене пайдаланаш огеш лий» манын шижтарен. Тыге коклан вашла серышым возкалымышт, телефон й;н дене пайдаланымышт талук наре шуйнен. Туге гынат теве икана теле й;шт; поранан кечын трук вучыдымын шочмо кундем гыч письма толын. Почеркше аважынат, акажынат огыл. Саламмут деч посна возымо:
«Окмак! Серёжалан тетла ит возо. Ме ваш-ваш й;ратена. Тудо контракт почеш служитла, оксам сайын налеш. Ме вашке ушнена, чапле с;аным ыштена. А тыланет саде икымше серышыжым мыйын йодмем почеш, мыскарам ыштымыла возен. Телефон денат тыгак мыскара шотеш веле мутланен. Тый шкежат палет вет, тудо тыйын кажне йы;гыретланак огешат вашеште...
Юля».
Таня тиде вучыдымо серышым пырчын-пырчын кушкеде, ш;лыкын шыргыжале: «Тидын дене чыла, очыни. Ну мо, тек тыге лийже. Эше тунеммем годымак мыят тудым мондем, мондышаш улам. Коеш, вес семын огеш лий»... ;дыр, чот ш;лыка;ын, тыге шоналтышат, тунамак телефон дене уло ;пкежым каласен пуынеже ыле. Вара Серёжалан лучо вашмутан серышым возаш лие: тек тудат й;сын чон коржмым шижеш. «Тыят мыйын семынак пиалан лий. Мый марлан лектынам. Тетла ит возо, ит тургыжлане. Чеверын. П;рымаш туге савыралеш гын, ала эше иктаж гана вашлийына…» - манын, к;чыкын гына возен колтыш.

***
Кужу да й;шт; теле деч вара шошо толеш. Йомакысе гай шошо. Тамле омо дене мален теммекыже, п;рт;сат помыжалташ вашка. Кече утларак шокшын да веселан, изиш чоянрак шыргыжалын, мландым ырыкташ пижеш. Шошын куатле ;нарже ош лумымат шулыкташ ситыше. Ик жап эртат, верын-верын в;д койылда, умбакыже тайыл дене шыргыкта веле, писынрак да писынрак йога.
Чодыраште але ялыште гына огыл, эсогыл оласе паркыштат юж тамлын да яндарын ;пшалтеш. Тидыжат чот вучымо шошо толмым шижтара. А лай мардежше туге шыман капым ниялта, пуйто «Тыят помыжалт» манын каласынежак. Туге шол, кажне у шошо у куатым конда, илышлан куанаш тарата...
Аэропорт гыч толшо автобус остановко деке лишеме. Пассажир-влак тургыжланен тарванылаш т;;альыч. Таня, сумкаж гыч воштончышым луктын, шкенжым шымлен ончале, ;пшым т;рлатыш, т;рвыжым чиялтыш да автобус гыч лекте. Остановкышто тудым вучыдымын кычкыральыч. Тиде - Юля.
­ Ой, салам, йолташ ;дырем! Толынат, тугеже? Отпускыш мо, й;ршешлан? ­ ала умылен налаш шоненак, ала л;мжылан гына йодылдыш шке жапыштыже пырля тунемше ;дыр.
­ Практикыш толам, тудым шкенан олаште эрташ т;;алам, ­ тыматлын, нимогай ;пкем ончыктыде вашештыш Таня. ­ Ну, а тый Серёжа дене кузе илет? Пиалан улат? Йочада уло? Тудо сай пелаш?
­ Во, шеремет-шергиндет! Могай ораде лийынат, тугаяк кодынат. Институтыштат нимоланат туныктен огытыл, коеш. Тыгак шонышым: эн ончыч тидын нерген йодат. Ит тургыжлане, тудо мыйын марием огыл, ватыжат нигунам лийын омыл. Серёжа тыште ок иле. Тудо ­ инвалид. Йол деч посна. Ну, шке шоналте, кушко мый тудын дене пырля каен кертам, к;н шинча ончыкыжо миен шогалам? Эшеже, кузе чолак марий дене йочам ышташ т;;алам? Тыгай мотор капкылан, сылне чурийвылышан рвезе ыле, а ынде к;лан к;леш? Коважат, ойлат, ойгыж денак колен колтен. Армий деч вара контрактым подписатлен ыле, СВО т;;алмеке десантно-штурмовой ротышто служитлен. Тушманым чактарен каен, Донбассысе ик ялым укронацист-шамыч деч утарыме годым тудо минеш пудештын, маныт. Сандене ача-аватат тидын нерген тылат нимом ойлен огытыл. Тыйже ратдыме, орадырак улатыс: ия пала, мом шкаланет эше шонен муат? Кызыт ала-кушто госпитальыште п;рдалеш, маныт. Кодшыжым ынде ачат-ават шинчашкет онченак шкешт тылат радамын каласкален пуат... ­ чыла-чыла ойлен кышкыш школышто латик ий жап пырля тунемше ;дыр.
Таня тунамак Серёжа деке госпитальыш каяш шонен пыштыш. Медицине практикыжымат туштак эртен кертешыс. Шочмо п;рт омса лондемжым вончыш веле, вигак йодо:
­ Серёжа кушто?
Аваже шинчав;д й;ре йы;ысалтен колтыш. Ачаже ш;ран совлам умшаже декат намиен ыш шукто, т;;мыла лийын шинче. Вара ик жап гыч вашештыш:
­ Тиде рвезын п;рымашыже, коеш, путырак пиалдыме.
­ Паледа, тудо ынде эн пиалан лиеш. Тудо мыйын пелашем лиеш гын, мый тудлан чыла ыштем... Лач шкеже келша гын, конешне. Каласыза, кушто тудо? Мый тудын деке кайынем. Госпиталь гыч эмлен луктын кондынем…
­ Тый тидын нерген сайын шоналтен ойлет, ;дырем?
­ Авай-ачай, пиалналан тореш ида лий, мый чыла шоналтенам!.. ­ пе;гыдын вашештыш Таня.
Тидын шотышто ик жап ;чашенак мутланыме деч вара ача-аваланат ;дырыштын шонышыжо дене к;нашышт вереште.
­ Тыгай пе;гыде пунчалым лукметлан мый тый денет кугешнем, тыйын верч куанем, ;дырем. Тугеже, шоныметла, практикым госпитальыште эртышашет нерген чыла документым т;рлен ямдылен, кает веле, а таче корно ;мбач каналте, да мыланнат шуко нерген мутланен налаш к;леш. Ме ават дене тудым изиже годсек палена да Серёжа гай ве;ым шке суртышкына пурташ тореш огына лий, очыни, - иктешлымыла мане ачаже.

***
Госпитальысе коридорышто веле огыл, эмлыме палатылаштат тугай чот шып, тымык лийын! Тидыже, манмыла, Танян пылышыжымак темден, эсогыл туге чучын, пуйто ала-могай койдымо вий уло капшыге пызыренак пызыра.
­ Теве тыште орденан герой-салтакна верланен. Эртен кертыда, ­ мане врач. -­Тудын койкыжо окна воктене.
Таня, ш;лышым кучен, эмлалтше деке эркын, манмыла, парня вуй дене лишеме. Но тудо садак йол й;кым кольо. Серёжа вуйжым н;лтале да ;дырым ;рткен, пуйто л;дын, шинчам карен ончале. Вара кок кидше денат писын гына одеялым шупшыльо да вуйжыге леведалт возо. Адакат тымык-тымык лие, лач герой-салтакын вачыже гына чарныде чытырналтын.
­ Шорт, шорт, ит вожыл. Южгунам п;ръе;-влакланат шорташ пайдале. А тый чын п;ръе; улат, Серёжа.
­ Тый молан, молан тыш толынат? Мыйым чаманаш шоненат? Студент мариетым чамане, - адак ;мбакыже уло кертмын леведышым шупшыльо.
Вара ик жап гыч одеялым налын кудалтыш, шинчав;дшымат ;штылде, ала ;пкелалтын, ала шыдештын, кугу й;кын пелештыш:
­ Ончо, ончал ;мбакем! Ужат, кузе коям?! Тылат таза марий к;леш, а мый… Сусырген пытыше. Эшеже йолдымо...
­ Эх, могай тый эше йоча улат, Серёжа, ­ шыман пелештыш Таня. ­ Тидлан мый тыйым эшеат чот й;ратем. Пале: тый дечет моло мыйын иктат уке да нигунам лийынжат огыл. А тольым мый тыйым, госпитальыште сайын эмлен шуктен, м;;г; на;гаяш. Тыште мый медицине практикым эрташ т;;алам. А м;;гышт; тыйым ачам ден авамат вучат. Мый эн пиалан улам, да ниг; тыйым мый дечем шупшын налын ок керт!..