Дайдугила гIяяр
СалихI умсуси ахIен. Ил, сецад гьарахъси мерличи кайзахъес вархьаалра, аркьян. Кьяшми дяргIили или, цацабехIтиван, илавад гьавхIелхъанну, гъал градусла бугIярдеш биублихьар, катурси мерличив уар. Илини гьар секIал бирес балуси саби. Илис де¬кIардеш агарси саби, чинаб цIа бикьес гIягIнилил: ду¬буртазиб гIиникълаб яра дягI бухъунси дянг авлахъличиб. Илини дяхIилизибра цIа абикьес бала. Ил хIянчилизив СалихI Фенимор Куперла жузазибти индейцыбас гIелахIелхъан. Дубуртазиб рахли дуги беркIес чебуркъалли, илини бусягIят галгубала кIантIити кьялубазибад ухьа биру. Кабушибси мицIираг, чилра гъам¬хIей¬ахъуб¬ли, итмаданал ирхъу. Илини барес хIе¬балуси, сай викIуливан, ца мурчIала чIап саби лебси.
Чархлизивад араси адам сай дила юлдаш. БекIлил азгъиндеш агарти сари илизир. Гъал дусцадхIи унра шилизив учительли узули калун. Гьар бархIи хьурали авал-шел километрличи савли - школализи, бар¬хIехъ — хъули ваши.
Юлдашуначилра валкайкибси уртахъ сай СалихI. Бамсриахъес яра кьацIли дукес кадиибихIиб масхара буресра бала. ГIяярличиб секIал хIебикили или къугънара хIеркьур. Юлдашуналара дилара гьав мурталра ахъли кавлуси саби. ЦацахIели абзур бархIи къяйцI¬личир секIал хIебикибхIели, дамсурти нушала «гIур гIямрулизир гIяяр хIякьяхIе» ибти гъай дирути сари. Амма лябкьуси алхIят бархIира, савли дурадухъи, «лихI¬би духъян халибира» нушара вацIализи гьайдирутира.
ГIяяркьянала дахъал устадеш лерти сари СалихI¬лизир. Илини гурда, мухIлили ва¬цалайчи мешути тIама дурайули, сай дигIя¬никибси мерличи лебку. Дугелибуг (муиранти илис тIуж бикIар) биалли илини някъ-някъли бурцу. Ванзализирти ми¬цIи¬раг¬ла пукьнази бухIнабулхъахъес бурсибарибси хяла ахIейхъур СалихIличил тIужлигIир гIяяр¬ли¬чиб. ЧIянкIли Гебекра илала урши БяхI¬мудра (ил¬дира нушала юлдашуни-гIяяр¬кья¬наби саби) тIужлигIиб гIяяр¬ли¬чиб Са¬ли¬хI¬лайчиб устадеш им¬цIବти бур¬гар.
Хургьрала изайзи викибси ца нушала шан адамлис дугелибугла даргмахла зярхIси гIявадеш чараагарли гIягIнибикили, нушази тиладибарибсири ил баргахъес. Унра шилизи вашуси СалихIли хIялумцIурли багьур, чина дигIянабиркулил дугелибуг. ГIебшнила бархIехълизир, касили тупангунира нушара, хури хIедукили, унра Бускрила шила уди къадани укадиэс дякьунра. СалихIли гIячихъли балулри жанивар дигIянбиркуси мер.
Сай пукьала чедибси шурла хъинжличи цIуцIиуб, ну биалли цакьадар гьарахъси мерличи ди¬гIя¬никира. СалихIли балусири, шурлиуб ахIи ду¬гелибугла цархIил пукьа агни (дура башес цар¬хIилти гьундурира дирути сари илала).
Дай дуги баайчи, папрусалра пIагьхIебирули, калунтири нуша дугелибуг дурабухъайчи хIерли. Рахли тупангла тIа¬ма адердиб. Ну СалихIличи дуцIухъунра. Ну¬ни ил, шурла уди пяцIикили, кисала токла чи¬рагъ шурлиу умхани бяхIчиаили, чеваира. «Бяхъили саби, дигIянбикили кIеб», — ви¬кIар ил, гьабалтули чирагъ набзи. — Ма чирагъ, хIеризи». ХIеризуррагу: Крыловла бас¬нялизибси, хурала дярхълабси бецIван, гIям¬зила гугбиибси халаси дугелибуг набчи хIер¬бикIули.
БегI гьалаб бурги дила юлдашлизибад илгъуна хатIа кабикибси. ВахъхIи хIерли вам¬сурлирив, папрус-мага бержес хьулухъирив, хI****ас, СалихIли мицIираг гьаб¬бакIибмадан пIянкьбизахъурли сай (ду¬ге¬либуглис пукьалис гъамихIиб тупанг ир¬гьуси ахIен, сенкIун ил, чегаб сунес чемагаб, хъули дуцIбулхъуси саби). «Сели диркьулихьар, нуша шурлиубси мурхьси пукьала хъар шайчи даэс хIедирехIе, — викIулра ну юлдашлизи. — Бяхъибси жанивар хIи¬ла каберхес илаб буарну, ваши хъули аркьяхIе». «ТIаш!— викIар юлдаш. — ХIу ишав уэн, ну байхъала сягIятли чарулхъасну».
Сай викIуси тяхIярли, хIябцIали-авцIали минутла ухIнав ил чарухъун, някъбазир цализи ца делсунти кIел духъяна дерубти сирмугла мурчIра сайра. Бускрила школала юрт-алавси мурчIала хIярилизирти мурчIири илди. СалихI гьалав тяхIярли шурлиу пIяцIикиб, делсунти мурчIи дугелибугла пукьализи дурхIили, ласдирес вехIихьиб. Камси заманала бухIнаб, гъезлизи мурчIи делсахъирил яра саби жанивар илдази кьацIбикирил, хI****ас, юлдашли мугурван журуга тIуж пукьалабад мицIирли дурасиб. Хъяблизибад дисли кьисбарили, кIилилра цаца гьаларти кьяш дуцили, хIябал километрличи хъусбяхъили, хIилхIи хъули баахъира ил нушани. Савлилис тамандиубтири ил бекIбарес дирути нушала хIянчи. Илгъуна юлдаш сай дила СалихI.
Свидетельство о публикации №226072201348