Илини зарал хIебиру
Нуни иш жузлизи кадурхахъути гIяяркьянала белкIани цурачила хабарличирли тамандирисра: дахъал делкIасли, хIушаб илди анцIдукьес асубирар.,
Нуша, гьести гIямрула дубурлантани, балуси саби, сегъуна балагь кайусирил цурмани дуцIрумла ахирличиб яра гьала гIебшни колхозла картошка удатурти хъумачи. Мякьлаб вацIа лебти шимала адамти, касили ярагъра сабира, гьар дуги къарауйчи башутири.
Нура вашули вираси дугели картошкали дегIунти хъумачи. Дила мурад цурмази картошка датахъесцун ахIенри – наб цура кабушесра дигулри. Шила дураб шадлихъличир цурала диъла чIишлик барили, юлдашуначил шадибгьуни барес бири дила кьас. Нушани жагьси замана илдигъунти гьунибаъниби-шадлихъуни имцIали дирули дирехIери. Гьалахили бурулра: гьанна нуни цурала диъ букули ахIенра.
Гьанбиркур наб ца дуги, дуцIрумла ахирличир нуша, ца-чумал учительра илдицад цархIилти шила жагьилтира, шила дубла Алавчар бикIуси мерличи картошкаличи чедулхъути цурми ка¬ду¬шес дякьи. Унра шими Бускрилара Гьунахъарилара дурхIни дузани башуси вацIализирад гьар дуги нушала Алавчарла уди дегIунти картошкаличи цурми дашули халаси балагь кайулри. Хъулиб бархIехъла хурег берки, гьунчиб ихтилатра бемжахъурли, нуша иладяхI датдихьира. Гьариллизиб сунела ярагъра лебри. Набзиб лебси ца хIяра бемдурси дудешла кIикьярякь тупангри. Ит дуги набчил лебти «гIяяркьянабала» ярагъ гьатIира пайдаагартири: сигбиубси цакьяракь тупанг, барда, ханжал ва цархIилти.
Нушазивад гIямрула халал вахъ¬хIи¬ла учитель ТIайгиб Халикьович виишигу викIулра, гIяпабаркьабну сунела. Илала ярагъ цакьярякь тупанг сабри. ХIера, ТIайгиб Халикьович, сунечил вархли узуси ца учительличи дугьаизур: «Амирбек ХIясанович, хIела сегъуна ярагъ лебал чебаахъагу». Амирбекли, тIашизурли ва нушачи ласяхъили, мегьла кьяга ахъбуциб ва викIар: «Дила тупанг авкьярякь саби». Нушала алавчарли гIералгьути дукелцIили шилизиб бусути адамти балхIехъун биэсра асубири: дахъ ахъти тIама дурадикибну. Цурманира илди тIама дакьиб дургар, итдуги илди картошкаличи хIедакIиб.
ХIедиубра нушани ит дус цурмази картошка датахъес. ЧIянкIли ца адам левси сай цурмази колхозла картошка датахъес вируси бикIули бакьибсири нуни итхIели. Уркухъайрил, хIурхъайрил, чилирил илдазивад цали, дурибтири бикIар ишди дугьби: «Кремльлизи кайили, Сталинни далтахъутири Къябала дубурличирти колхозла картошка». Дархьти гъай ахIену? Нушала заманала хIякимтани хъямбарахъиб колхозунала мас. Колхозунала се биэса? Лебилра улкала мас-мулк олигархунази бикиб. Камси калунси имцIати хIякимтани чус вегIдешла бетаахъур.
Цурала дусличила баянти
Китайла (Востокла) гороскоп хIя¬сиб¬ли, лерилра дусмани ишди нуни удир гьандуршути вецIну кIира мицIирагла уми ди¬хути сари: кьургу ваца, унц, къаплан, хъа гIяра, дуклумар аждагьа, чIичIала, ябу, гIежа, маймун, дагъа, хя ва цура. Цура зодиакла вецIну кIира эсил лишан (знак) саби. Чула духIнарра цурмала дусми шел журалайчи дуртIути сари: урца, цIа¬ла, ванзала, мегьла ва шинна цурми. И묬ди шел журала цура цалис ца гьар-гIер¬гъили дашути сари. 2019 ибил дус БухъутIа Ванзала Цурала дус саби.
Цура багьласи, бархьдеш дигуси, хIялалси, урхIлис гIяхIдеш булгуси мицIираг саби. Цурала дуслизиб алкIути адамтира цурачи мешути бирути саби. Цурала дуслизиб акIубти адамти гьамадли урхIла гъайличи бирхарути саби, дахъал хIедалути, биргIябиргес гьамадти. Вайнукьябани илди гьамадли бургути саби ва, биргIябиргили, лутIути саби яра, чузи хIебагьахъурли, чедихIяртдешла вайси хIянчилизи гъудурбирути саби. Илдигъунти анцIбукьуни дахъал кадикибти сари. Цурала дуслизиб акIубти адамти къайгъилизиб бирар цархIилти адамтала гIямру гIяхIдухъахъес кумеклибиэс.
Илдала кьисмат гьамадси-декIар ахIен. Илдала гIямрулизир дахъал дарсдешуни кадиркути сари. Илдас чула гIямру сагаси кIапIиличил дехI¬дир¬хьесра чевкъули бирар. Амма илдас Цурала дуслизиб гьарбилзулира би¬рар, мисаллис буралли, лотереялис дବхъал арц дикесра асубирар. ХIязлис хIе¬бур¬гар копилкаби цурала куцличил ди¬ру¬ти.
Ну БухъутIа ЦIала Цурала дуслизив акIубсира. Чедир гьандушибти БухъутIа Цурала лишанти набзирра лерти сари. БегI гьалаб бурасли, урхIли бурибсиличи бусягIят вирхарни. Илгъуна виъни балули, ну валутани набчил масхара бирули бирар. ЦацабехIтала илди масхурти, дирхаирая, наб жявлил анцIдукьи сари, амма илдас ил аргъес дигули ахIен.
Цурали наб зарал хIебиру
Гьалабра буриливан, наб гIулухъали вирухIелил гIяяр¬вашес дигахъаси. Нуни даарицад гIяяркьянала ху¬рира кадатурти сари. Дила бахъал юлдашуни гIяяр¬кья¬на¬бира бири. Абзур бархIи янила замана ва¬цIализив къяй¬цIикIуси дила селра хIебикаллира сегъуналра авара хIебири. Нугъунти бири ну чучил гIяярвашути дила юл¬дашунира.
Я урехи хIебири. СелигIибалра. Син¬кас нуни игьубси ахIен. «Синкачиб гIяяр¬кьянас бяхъибси цура урехиласи са¬би» бикIули бирар. Нуни цунси цурали бяхъибси чялгъили адамла кьяш бячес яра дарг дураэс бирнира балусири. Ба¬ласра бяхъибси цура гIяяркьяначи гIер¬гъибиркни. Илди лерилра далукъи, ну катурси гьаргси мерличибси номерличивад цайналра шикьалра ухъунси ахIенра.
Ца диркьала шилизивад вакIибси гIяяркьянани нушази бурибсири: «Ну номерличи кайзурси мерличибад цура хIебакIахъес Аллагьлизи улгули вирус». «Селис гIяярвашусири, гьатIи, хIу?» — хьарбаибсири илизи тамашавиубси дила юлдаш ГIябдуллабекли. «Цар¬хIилтани кабушалра наб бутIа лугуси саби», — викIар ил. Ил гIяяркьяна хIейъниличи ну шакикира ва гIур ил левихIи гъамхIейубра.
ГьанхIебиркуру хIушаб Лермонтовла «Гьаннала заманала игит» би¬кIу¬си жузлизивси Максим Максимыч Печорин¬ничила, «сайцун цурачи гIяяр¬ваши» ви¬кIули, гапикIули? Гьаннара та¬маша¬ви¬рулра ну илди гапла гъайли¬чи. ВяхI! Халаси секIал хIебиалли? Бахъал юлдашуни лебтири дила сабицун цурачи гIяярбашути: ГIябдуллабек, ГIябдуллахIяжи, Карим… Чула бунагьуначивад Аллагь чевверхабну, гIяхIти гъубзни бири илди, урехиагарти, марти юлдашуни. Дугелира башутири илди сабицун цурмачи гIяярличи.
Бархьси саби, наб цайналра уркIила хIебакIиб цурали наб зарал биру или. Ну БухъутIа ЦIала Цурала дуслизив акIубси виъни багьандан мага бурги. Сунела дуслизиб акIубтас цурали сегъуналра зарал хIебирнилис ца мисалра лебкисра.
1983 ибил БухъутIа Шинна Цурала дуслизиб биэс гIягIнисири иш анцIбукь кабикибси. Декабрь базла бегIлара гIергъиси алхIят бархIи бурги нуша хIябалра юлдаш – Асадулла, СалихI ва ну — Гьунахъарила шила гIелабси ва¬цIବлизи гIяярличи дякьунти. КIел хяра лер¬ри нушала, гIелахъили къакъличир рюк¬закунира лерри, рюкзакуназир – берк-бержра.
Нуша савли-жявли, мурталра илар гIярми дирни ба¬гьан¬дан, нушани сунес «Склад» или у бихьибси мерли¬чи даира. Чянгуйла гIиникъла чедир балуй шайчир ху¬ри лагдяхI датаира. Сагал Дусла байрам нушани барх ду¬¬рବбуркIусири, ил багьандан хIяблисалра ца гIяра би¬ка묬лира баибсири.
Удир, Чянгуйла гIиникъла итил шайчибси дубурла¬ бяхI¬лизирад, хапли хурала тIама адердиб. Илабад гур¬дара дурабикес асубирусири (итбархIи нушаб гурда гIягIнили ахIенри). Асубири гьинта дурабикесра (удир шурмаур илди кайхьи дирутири). Асубири цура яра синка дурадикесра. СекIал дурахIебикесра асубири. Ил тяхIярли бетаур. Нуша лерихIи селра хIебакIиб. Хурала тIамрира деткахъиб.
Биалра, нуша удидяхI дуцIдухъунра, гьарил вегI-вегIла пикри хIясибли: СалихI дуцIикIули итил бяхIлизи арякьун, Асадулла – вархьли удивяхI къадани, ну Чянгуйла гIиникъла чеди ваили тIашизурра. Камси замана дикила СалихI левси бяхIлизирад тупангла къяйкла тIама адердиб. ГIурра ва гIурра, хIяйна, авна, шуйна… «Гьанна кьалли кабикиб, Аллагьла душман!» — викIуси Асадуллала тIама бакьира нуни ва дуцIухъунра тупангла тIама адердибси шайчи. 15-20 минутла ухIнав ваира пурпила халати галгубани бакIибси, дебали катругси, дяхIили буцибси дубурла бяхIлизи.
ТIажиличи (жаниварти дашуси гъя¬рцIа гьуни) хIейкили виасри, мажа¬хIят, вииши ну ил катруглизив дяхIи¬ли¬зивад вашес. Ахирра чеваира тIажила итил шайчи кайили тIягIямли папрус битIикIуси СалихI. Мякьла кайили, нунира абалкунра папрус. «ХIилхIири ишхIели жакьали бекIиркьули, дила уцци Мурад», — викIули, вехIихьиб дила юлдаш сунечил бетаурсиличила бурес. Илини бурни хIясибли, хури жакьнала (муиранти цурас жакьа бикIар) хIенкьлис гIергъи ардякьири. СалихIлис къаршибикибси жакьа хIенкьлизибад декIарбикибси яра цунси бурги. Тяп сай тIашизурси гъярцIа гьунчибад бархьли сунечибяхI дуцIли лябкьуси цу¬рас СалихI итули вехIихьили сай. КIел-хIябал игьубхIели, цура гьатIира хъяр¬хъли башесбиили саби.
«Таран» ибси урус мезла дев гьанбикиб итхIели наб, — викIар юлдаш. — ВяхI! ИштяхIярли бяхI-бяхIли башути бурги дявтазиб нушала летчикуни немецунала самолетуначи?» КIел-хIябал гIурра игьубли, ахирличив, цура сунечи чегес гьалав, тIяхIухъири ил гъярцIа дякьличивад уди. ТIяхIхIевхъи виалри, таманаэсра асубири. Камси замана дикили гIергъи халаси гъазализив дякьличи ацIили, хIерикIулигу: кабихьи чIим-чIимла чялгънар унццада цура. «ХIера, ит, — викIар ил набзи, — ваши, гьари, дила жан асес кьасбарибси душман чебаэс аркьехIе».
Ил «Аллагьла душман», нушачи къакъбарили, тIажила уди кабихьири. Илис гьалаб нуни илцадра халаси цура суратлизибалра чебаибси хIебурги. Нуша гьунчи чардиубхIели, Асадуллара вакIиб. Хапбарили дисра сайра, цу¬¬ра лебихIи увяхIяхъиб. Минуталра хI嬬¬¬дикили дикьулра, «Игьая, игьая!» в謬¬кIуси илала тIама. ХIердикIулрагу — лаг¬вяхI дуцIухъунси Асадуллара, цухби¬зур¬ли тIашбизурси халаси цурара. ХIя¬бал метрличи цурачи гъамиубли, тупанг цу¬рала шайзи бяхIчиаили, къяйкбарира. Дирхаирая набчи: цура гардалра хIе¬бу¬хъун.
Нушала тIамалис ила дуцIухъунси уркухъан ГIямар бикIуси гIяяркьянани, цурала гьала тIашизурли, 12 калибрла хIярхIя андализи чегахъиб. Цура, катхIел ругбухъи, дубурла къярдлабси хIеркIличибси миълизи гIе¬лବбикиб.
Нуша, цура илаб батурли, дякьличи чардиубра. Илаб Асадуллани буриб сунечил бетаурсиличила: «Касили дисра нура, дила узби, чялгъи буцили, цурала бекI ахъбуцира. «Бисмиллагьи Аллагьу акбар» или, дис хъяблизи кьисбарес алавухъунрагу, Аллагьла душмай, харчбизурли, бекI гьакIбариб. Дила игъбарлисван, къалабали ласяхъили, гIелавяхI тIяхIухъес валкьаурра. Саби биалли, гIурра цухбизурли, тIашли калун. Тамашала секIал ахIену ил тIашли кални?» Дурути тамандарили гIергъи, Асадуллани кьукьубачибяхI бакIахъиб сварщикунани бихуси бабза ихълала шалбар, гIур спортивная формала шалбар ва… Лерилра илди, цурала чялгъили мутIрусливан гъяраилри. Балуй шайчиб урдурлизиб мурхьси ахIенси кьисбарибси мерра лебри. Нушани ила гIярякьи какьурра.
ВахъхIи калунра ну аргъес хIейрули, сен гьунчи кабихьи чебаибхIели, сунела къакъличи кIина-хIяйна тIяхIухъунси набчи чехIебухъи, цура сунес сегъуналра зарал хIебарибси, сунела рухI умударес багьандан «Бисмиллагь» викIуси Асадуллачи чебулхъусирил. ГIяхIцад замана арбякьунхIели, аргъира: нукIун БухъутIа ЦIала Цурала дуслизив акIубсира, дила юлдашуни цархIилти дусмазиб акIубтихIели. Ил анцIбукьра БухъутIа Шинна Цурала дуслизиб кабикибсири. Ил багьандан буилри цурани дила юлдашунира, халаси зарал хIебарили, урухбарилицун батурти.
Цурани наб зарал бируси ахIен. ГIяхIдеш барес асубирарну, гьари, исисра лябкьуси Цурала дуслизир ца-чумал лотерея.
Свидетельство о публикации №226072201358