ВегIла уставличил урхIла мижитла хIебашар
Бурни хIясибли, Малла Насрединна юрт шила дублаб I бируси буилри. Ца бархIи бархIехъ, юртла гьалав, къапула дурабси скамейкаличи кайибси Насрединнизи шилизивад дураулхъуси урчила мурдани «Ассаламу гIялайкум!» или салам бедили саби. «ВагIялайкум ассалам!» – чарбатурли саби Насрединни жаваб ва, гIядатлисван, чеимцIабарили саби: «БархIи ахъили цIябдиулину, гIяхIял, хьурабара». «ГIя¬жаибли бариша, дила узи», — викIули сай гьункья ва, урчи гIелабяхI ласбарили, Насрединна азбарла ухIнавхъи сай, «Ябу чина би¬гьиша?» или хьарикIули сай. Масхара хIе¬ба¬луси гьункьячи бахъ гьимидухъи, Нас¬ред¬дин «Иш дила лезмилизи бигьен» ви¬кIули сай.
Малла Насрединна гIямру¬ли¬зибад хIушаб бурес дигуси хабар икI чедиб бурибси сабри. Дила ва дила юлдашунала гIямрулизиб кабикибси ца биш¬тIаси хабар биалли бу¬ся¬гIят бурисра.
Школабазир итхIели январьла каникултири. Амма бу¬гIяр¬дешла гуж аги. Ца алхIят бар¬хIи нура ва дила гуяв (риштIаси рузила мурул) Гриша-МяхIяммадра гIяярдукьес хьу묬духъунра. Касили тупангунира, чебатурли Гришала Нива машиналичи дила жагьил гIяярбашуси журала хяра, савли бара шаладиркухIейс, дархьдатурли КIишала, Хъярбукла ва Хуршнила шими, даира Лес бикIуси дубурла уди (Лесла итил шайчир Ахъушала районна шими сари). Кьари гIяргI¬начи (фазан) сабри нушала гIяяр.
Камси замана дикили гIергъи хяли серил гьабяхъиб, гIяхIцад замана илала гъямла тIама иргъулира калун. ГIур гъямла тIамара беткахъиб. Нуни пикрибарира нушала хя гурдани, Лесра бархьбата¬хъур¬ли, Ахъушала районнизи арбукиб бургар или. КIел-хIябал сягIят калунра ну¬ша хя чарбулхъан дикIули. Амма чархIебухъун. Ил жагьил хя нуни бегI гьалаб сабри гIяяр¬ли¬чи букибсира. «Гъуладти яра Мирзитти арбякьун бургар, – викIулра ну Гришази. – Ахъушала районна ХIерхмахьилизи арбукьесра асубирар. Илабад ил мажахIят чарбухъес. Илди шимази юлдашуначи зянкъдяхъили, хя баргахъес бурис».
Илди пикрумази нуша дархили лерай, телефоннизирад зянкъла тIама ахIедердису. «ГIяллу, Мурад! ХIейишира хIу ишбархIи ШягIба махьилизи вакIес. Дила узикьар Мя¬хIям¬мадрасулли, маза белгьи, хинкI бирули сай. Нушачи гIяхIладли Халикьра Мозговой Кьурбанра лябкьути саби. ХIела гIяхIял Борман Рабаданра вирар. (Мозговой ва Борман ДугIехъарла шилизибадти юлдашунала чеуми сари) Ца-хIябал цархIилтира. Лебилра илди хIуни балути саби. Бетаалли, ХIяжи Ибрагьимовичра вика», – викIулри Хулабарккавад (ДугIхъила ши саби илра) дила бегIлара гъамси юлдаш СягIид Кьурбанович. (ИтхIели нуша хIябалра – СягIид, ну ва трисанчилан ХIяжи Ибрагьимович школала директортили дузутири). СягIидли пикрибарилри нуша сунела узбикьуртачил, тухумтачил шадлихъличи дарх кадатес.
Нуни ШягIбан махьи бахъ гьарахъли сабигу ибхIели, СягIид лебилра юлдашунира сайра ГIяпрахъу «Дерхъаб» кафелизи вакIиб. Уркарахъив сунела хайдакьлан гIяхIялра сайра нушачи хIерли варгира ХIяжира. Гришала машиналичир бегIлара гIяхIси замана даира «Дерхъабла» хозяин дила юлдаш уркухъан ГIябдусамадличи. Иличибра гIяхIли лебри, сунела юл¬дашуни-цаклассланти: ХIя¬жи ГIябдуллабековра ва Кас¬пийсклизивадси ГIяб¬дул¬ла¬бекра, Ку¬ба¬чивадли дугIхъан МяхIяммад БяхIям¬маевра. Вархьли викIулри СягIид: нушала къушумлизив нушани хIелуси аги. Цали ца гIяхIил балути юлдашунала къушумичиб се лебси гIяхIси авлахъличибси шадибгьуниличиб!
Нуша ила даила, сабаиб жа¬гьил мазала диъла хин¬кI¬ра. Кадиили кафела гIе¬лабси май¬дайчи, дукули, дужули, их¬ти¬латдикIули лерай, бар¬хIира ахъиб. Хъулрази чарду¬хъес заманара баиб.
Кафела мякьлабси урунжла дяргIиб шинни дерцира дяхI-някъра, цIацIадарили цବла цали някъбира, гьарил вегI-вегIла машиналичи кадиэс хIядурлири… ХI****ас, чи¬ли зузбарибсирил дила лез¬ми (кто меня за язык тянул), «ИшбархIи ну чучи мешути ахIенти дугIхъантачил (с нестандартными дуакарцами) урги вииши викIулра кайибси», — дурабикиб дила. ДугIхъанти вякьбизур набчи, гIур цаличи ца хIербизур… Халикьли къалабали чеббатур ца дабри, кертIиб ила гIярякьила шиша ва, наб гьабуцили, «Бержа! — викIар. — Нуша мурталра стандартный дугIхъантира». Гьанбикиб наб чедиб гьанбушибси Малла Насрединничила анекдот. «Лезмилизи бигьин» бизахъурра набзи нуни ва чебуцира ГIябдулхаликь СултIановла лихIли гIярякьили бицIибси дабри. Ил бержни ахIи, наб гIур калунси селра аги. ДугI¬хъан¬тани чула гIядатуни дузахъес гIяхIил бала.
Ца дила вахъхIила юлдашличил кабикибси тяп чедибсигъуна хабарра (чилалра уми ахIехъили) ишаб гьанбуршис. Илис дабриличил набван гьарбизурли ахIенри. ДугIхъантала мекъличибти гIяхIли чула шимази чарбулхъули буилри. Ца дугIхъай гIяхIлази «аркьянайла» бержахъес гьалабихьили саби. Лебтанилра бержили са¬би, амма Уркарахъивадси ца хIур¬¬матла адам, баягъи вахъ¬хI謬ла дила юлдаш, бержес хIе鬬гули, гIела витIикIулри. «ХI嬬¬¬биалли, дила узи ХI… М…, – ви¬кIули сай дугIхъан, – ма, иш дабрили¬зирти держа».
Гьабуцили сай гIярякьили бицIибси дабри. Сунени барибси хатIаличи кьанни биалра шакикибси уркухъан, ласяхъили сунечил варх узуси ур¬гIерайчи, хьарикIули сай: «Улас, дабрилра чила саби?» УргIерай хIулбала лишайчил чеваахъили сай дабрила вегI. УркIухъунси уркухъа дурадикибтири, бикIар, ишди дугьби: «ИтиникIун базалра кьяшми хIе¬дерциб дургар!» Биалра, держибтири, бикIар, дабри бицIиб гIярякьила.
Ил анцIбукь дебали тамашабизурли, нуни гIур бархьсив буруси или юлдашлизи хьарбаибсири. «Шямичилра бархьси саби хIуни бакьибси, дила узи, – чарбатур илини жаваб. – ХIунира балуливан, дугIхъантани гIяхIялла хIурматбарес багьандан пик¬ридарибти сари илди лерилра уюнти. ДугIхъанти дебали хIурматла адамти саби, ил багьанданра, илдачил жал¬хIейкIули, чули бурибси бирес гIягIниси саби. Урусла би¬кIу¬ливан, «вегIла уставличил урхIла мижитла хIебашар». Ду¬гIахъариб дугIхъанти би¬кIу¬си бируси саби, Дибгашаб — дибгашанти».
Свидетельство о публикации №226072401269