Пашмандешли бамкьахъурси разидеш

Урусла писатель Константин Паустовскийла «Корзина с еловыми шишками» бикIуси хабар лебси саби. Ил хабарлизиб писательли Норвегияла композитор Эдвард Григла гIямрулизиб биубси  анцIбукьличила бурули сай. Хабар писательли пикрибарибсиличи бахъ мешулигу, ил багьандан илизиб буруси анцIбукь писательла гIямрулизиб кабикибси хIебиэсра асубирар. Наб Паустовскийла хабурти гIяхIдилзути сари, хаслира ил хабар имцIаливан гIяхIбилзан. Дила белкIлизиб хабарла къантIси бухIнабуц гьалабирхьулра.
Гьачам гIебшнила вацIализир Эдвард Григлис ядала цIедешли бицIибси чIапла регI рурси къарширикили сари. Ил гехIел дус риубси вацIала къараул Хагеруп Педерсенна рурси сарри. Ил замана рурсилис бедеси сунезиб селра агниличи кьакьавакIили, машгьурси композиторли вецIал дус дикили гIергъи се-биалра гIяхIси секIал сунес пешкешбирис или рурсилизи гъай бедили сай. «Музыка лукIас, - пикриикIули сай композитор, - белкIунсилис «ВацIала къараулчи Хагеруп Педерсенна рурси Дагни 18 дус риънилис» ибси у бедлугас.
Школа таманаили, 18 дус риубси Дагни Педерсен дудешла рузи Магдачи шагьарлизи гIяхIлад рякьи сари. Шагьарлизир Дагни театрлизи рашули руилри. Гьачам дудешла рузичил ва илала мурул Нильсличил Дагни симфонияла концертличи рякьи сари.
Концертличи лехIяхъибси Дагнини, хабарагарли сценаличибад сунела у бакьили саби. Концертла программа бузахъуси мурул адамли гьарли-марли бурили сай Дагнила у. «Гьанна лехIдизирая Эдвард Григла хабарла пьесаличи, - викIули сай бухъянси пиджакличилси, валкьаурси адам. – Композиторли ил пьеса вацIала къараулчи Хагеруп Педерсенна рурси Дагни Педерсен 18 дус риънилис багъишлабарибси саби».
Илди дугьбани рурси гъузгъалдирарили сари. Сецад къайгъибирули хьалли, илини биса тIашаэс рирули ахIен ва, илди цархIилтази чехIедаахъес багьандан, дяхI кIелра някъли кIапIдарили сари.
«Гьаланачир рурсили селра бикьули ахIенри, - лукIули сай Паустовскийли, - гIур илис хъярхъси бурямла тIама бикьусиван бизур. ГIуррара илини бикьесрииб хIенкьулала мукекила дядла тIама. Илис жаваб чарбирутиван, даршани тIамрачил дучIулри оркестрла макьамти». Агурбани рурси пикрумазир сунес ахIерти мераначи аррукиб. Илаб сабри биштIаси ватIан, вацIа, дубурти ва илала урхьула ругертала тIама. ИлхIели илис, сари 8 дус риубхIели, ядала цIедешли бицIибси чIап хъули баахъес кумекбарибси, амма гьанна мицIирли агарси хIяна гъезла вегI ухъна гьаникиб. «ВецIал дус дикили сари, наб илини лугуси савгъат иш пьеса буилигу», - шакрикиб, чизирадалра биса дигIянхIедирули, рисуси рурси. Рурсила разидеш пьесала автор мицIирли хIейънила пашмандешли бамкьахъур ва камбариб.
Тяп илгъуна асарбирули бирар сели-биалра цацахIели набчира. Мисаллис бурасли, «Чедибдешла бархIи» бикIуси гьар дус майла 9-личиб нушачиб зайбикIуси далайлизирадти «хIулбазир бисаличилси разидеш саби иш» бикIути дугьбани. ХIязлис ахIенгу ил разидешлис «пашмандешли бамкьахъурси разидеш» бикIути. Илис саби нуни макьалалис илгъуна у бихьибсира.
Гьари нунира иш байрамлис гьаларти бурхIназиб дила дурхIнала дурхIнас Эдвард Григли вацIа балтахъанна рурсилис барибсигъуна савгъат бирисра. Сагаси Дусла дуги илди лебилра нуни пикрумазиб набчи лебкис ва илдас, пикрибарили, ца биштIаси хабар лукIас. Наб кумеклис, гьарли-марли кили, бегIлара виштIаси уршила урши дила мякьла калтас.
Ну итил дунъяличи арякьунхIели, яргаласи Сагаси Дусла байрамлис, белики цалабикес илди лебилра дила дубуртазибси юртлизи, жузала кьасиличибад дила жуз кайсу ва ил хабар бучIа. Вирхусра ну: ил анцIбукь, чула хала дудеш  чучил агнили бара бамкьахъаллира, дила наслулис халаси разидешли уббулхъан.
 Ца бархIи нура Даникра хъулир нушацун калунра: хала неш ниъ асес азбарлизи уряхIяхъиб. Нуни, уршила урши шакхIейкахъили, телевизор бишунра ва илизи хьарикIулра:
- Даник, хIед сегъуна байрам саби бегIлара дигахъуси?
- Сагаси Дусла байрам, аттата.
- Мурт бирусив ил байрам?
- Янила замана бируси саби.
- Гьанна нушачир яни сарину, гьари, ваши нушани ил байрам бакIес чум бархIи лералал дуйгIехIе, -- викIулра ну ва тIулби дуйгIес вехIирхьулра:
- Ца, кIел, хIябал…
- ВецIал бархIи лерал нушачи Сагал Дусла байрам сабаэс, аттата! – ахъли викIар ил.
 - Молодец, Даник, молодец! - гапирулра нуни уршила урши. – Чи гIяхIладли лявкьуси нушачи Сагаси Дусла дуги?
- Сагаси Дусла дуги нушачи ДяхIила Хала Дудеш лявкьуси сай. Илини нушаб савгъатунира лерхути сари, нуша биалли, ёлка-алав делхъли дулхъутира, - таманси жаваб гиб илини.
- ХIуни елкаличила цалра назму баладу? – даимбирулра нуни ихтилат.
- «Елка вацIализиб акIубси саб,
Халара  баибси саб ил итаб.
Янилизибра ва хIеблизибра
КегIебси саби, шиниша саби», - къалабали белчIун Даникли дурхIнала анхълизиб багьахъурси назмула бутIа.
- Молодец, Даник, - викIулра ну. – ГIур сегъунти далада хIуни ёлкаличила, ДяхIила Рурсиличила, ДяхIила Хала Дудешличила назмурти?
-«Лев дила хала дудеш,
ДяхIиван хIяниубси,
Лев дила хала дудеш,
ХIяна муцIур бихуси», - гIурра вехIихьиб ил учIес. ЧIянкIли ДяхIила Хала Дудеш сунела хала дудешличил вархахъиб.
Или биалра, хабар белкIес наб Даникли кумекбирниличи ну тамай вирхаурра. Нуни пикрибарира дилара Даниклара ихтилат къантIа предложениебазибад цахIнабихъес: илкьяйдали нушани камти дугьбачил дахъал дурес дирехIе.
- Сагаси Дусла дуги хIед чичил виэс диги? – викIулра ну.
- Нешличил ва дудешличил, - викIар Даник.
- ГIур хIушачил чи виалри гIяхIсири?
- Аминка, Шумик, Мурадик, Султанчик, Рабазан, - Даник сунела узбикьуртала ва рузбикьуртала уми дурес вехIихьиб.
- ЦархIилти хIела узби-рузбас чи бикIара? – хьарикIулра ну.
- ХIяжимурад, БяхIмуд, Эльвира, Ибрашка, Радмила, Эсбет, Аннишка, - Даникли лебилра илдала уми дуриб.
- Илди сели биркьули?
- Илдазибад цацабехIти студентуни саби, гIелабти школализиб бучIули саби.
- ХIуни студентуни чи сабил балусив?
- Балас, аттата, – ил бара пикриухъун ва викIар, -- школа тамабарили гIергъи учIусилис студент бикIар.
- Бархьси саби, Даник, молодец. Дила суалтас дархьти жавабти лугни багьандан, хIед нуни байрамлис шударш къуруш лугас.
- Камси замана гьалаб, аттата, хIуни наб азир къуруш лугас или бурибсири, амма, хъумкартурли, хIегили калун.
- Илав гIяйибла вегI ну ахIенра, набчи пенсия заманаличиб хIебаахъибти саби.
- ХIед, аттата, хIуни лукIути «гIялялялис» гонорар лугуси саби.
- ХIуни гонорарличила чинабад багьурсив ва хIу викIути дила «гIяляля» се сари? – хьарикIулра тамашавиубси ну.
- Гонорар хIела «гIялялялис» лугути арц сари. Лерилра хIуни лукIутас аттаба «гIяляля» рикIуси сари.
Уршила уршиличилси ихтилат нуни цархIил шайчи арбухес пикрибарира ва викIулра:
- Ма ишди хIела 500 къуруш, Даник, калунти азир гIур лугас.
- ГIягIнили ахIен наб арц, хIуни, аттата, илди арцлис наб гIяхIси лего аса.
Нуни илизи гIяхIси лего асес гъай бедира ва гIурра ихтилат даимбирулра:
- Сагаси Дусла Байрам чинаб дураберкIили гIяхIсири нушаб, Даник? – викIулра ну.
- Адавзи Ражабличиб, - хъярхъли буриб илини.
- Сен?
- СенкIун нушачил Шумикра виахъес. ЗягIипси Шумиклис цархIил мерличи укьес къиянбулхъан Илала чеди, аттата, Шумикхъала азбар халаси саби. Иларад рангла цIами заки дурхьес гьамадли бирар.
- Фейерверк бикIар илдас, - викIулра ну.
- Нушани илаб жагаси фербек бирехIе, аттата, - викIар разиси Даник. Нуни илала хатIа бархьхIебарра: «фейерверк» викIесичиб «фербек» викIес гьамадли саби.
- Султанчикра Радмилара нушачи лябкьутив? – хьарикIули сай «фербекличила»  хъумкартурси Даник.
- ГIе, лябкьян. Студентуни ХIяжимурадра БяхIмудра бакIес гIягIнити саби.
- Гьурра! Сагаси Дусла байрамлис лебил дила узби-рузби лябкьути саби.
Лебилра дила дурхIнала дурхIни Сагаси Дуслис хъули бакIалли, гьарли-марли халаси разидеш бирар нушаб. Сагаси Дусла байрам нушани дила кIиэсил уршила гьарзаси азбарлизиб дураберкIес пикрибарира: иличила лебтанилра балуси саби. Гьайгьайрагу, иличила бакьили виэс гIягIнили сай итхIели бегIлара виштIаси Даниклира. Ил багьандан саби илини илцадра гьамадли дила суалтас жавабти лугути. Хьарбиулра илизи гIурра:
- Даник, Сагаси Дусла дуги хIуни се тиладибирида ДяхIила Хала Дудешлизи?
- Нуни ДяхIила Хала Дудешлизи аллергия набзибад арбухахъес тиладибирис. Набра, аттата, цархIилти дурхIнаниван, ил изайзивад уруххIекIули, гьарил кемпет букес дигулра. ГIур тиладибирисра илизи Шумикла кьяшми арадарахъес. ГIур тиладибирисра хала нешлара хIелара пенсияби имцIадарахъес, - ласяхъиб ил набчи ва пишяхъиб.
- Нушала студентунас стипендия имцIабарахъесра гьанбуша, Даник, хIуни ДяхIила Хала Дудешлизи, - викIулра ну.
- Стипендия се саби, аттата? – хьарикIар гьар секIал багьес дигуси Даник.
- Студентунас стипендия бухънабас пенсиягъуна, дила «гIялялялис» гонораргъуна секIал саби.
- Лябкьуси дуслизиб аттатас сунечи лайикьси хIянчи баргахъесра хъуммартид тиладибарес ДяхIила Хала Дудешлизи, Даник, - чебатур хабарагарли унзалар рагьарриубси хала нешли. – СецадхIи ууси ил абзур бархIи диванничив усули?
- ХIуни балутазивад гIур чи живарили гIяхIсира нушачи Сагаси Дусла байрамлис, Даник? – хьарбиулра нуни уршила уршилизи иш хабарлизибси бегIлара гIергъиси суал.
- Ульяна! – ахъли буриб илини.
- Ульяна чи сари?
- Набчил рарх Кисловодсклизир калунси рурси сари Ульяна, - ил циила пикриухъун ва имцIабариб. – Ну хъули лявкьухIели, ил рисиб.
ХIера, илкьяйдали белкIунра нунира Даниклира Сагаси Дусла хабар. Бархьси саби, нушала хабарлизиб чараагарли биэс гIягIнити хабуртала бекI игитуни Вагьиг, БебкIаагарси Кощей, Аждагьа, ГIялим жита агара. ЧIянкIли урухкIулра ну, хабуртазирти элементуначи шурдухъесара викIули гIяхIти пенсияби, стипендияби ва гонорарти. Аллагьли берцуди бараб нушаб илизибад!


Рецензии