Mangilik agisi

Malimet-arna: proza.ru/avtor/alexanderan
Bolym: Jaratilistanu
Avtor: Alexandr Piatkov (Aleksandr Piatkov)
Tilmis: Jasandili intellekt (AI Version: Gemini 1.5 Pro)
Awdarmasi: AI-Awdarmasi
Jil: 2026



Mangilik agisi

Alexandr Piatkov


Mangilik agisi — Industrialdi orkeniettin arini qayda asigip baradi jane odan

keyin ne qalandi? Evraziyanin uli ozenderi prizmasi arqili planetamizdin

tarihipha, tiri energiyanin evolutsiyasina jane qazirgi zamannin teren

antropologiyaliq dagdarisina koz jugirtu. Adamzat balasinin masinanin

qosimshasina aynalui demografiyani qalay qirginha usiratti jane omirdin

tehnogendi qarqini bizdin turimizdi nege ulaydi? Avtor jer betindegi murani

saqtap qalu usin birden-bir baregeyli jobani usinadi — planetamizdin en turaqti

tektonikaliq plitasinda avtonomdi «orkeniet siraqtarin» quru.


Andatpa


Industrialdi orkeniettin usinqqan dagdarisina baylanisti bul jumista bolasaqtin

uzaq merzimdi aqparattiq modelin quru mumkindigi qarastiriladi. Maqalada qazirgi

antropocennin juyeli dagdarisinin payda boluina aser etken geologiyaliq,

biologiyaliq jane aleumettik faktorlar taldanadi. Keyingi urpaqtar usin olardin

iz-buarlari turali, tarih, tehnika jane fundamentalli maseleler turali toliq

bilimdi saqtap qaluga bagittalgan, Evraziya litosferaliq plitasi negizinde

avtonomdi jer asti derekter ortaliqtarin (data-centrlerin) ornalastiru turali

tujirimdama usiniladi.



Evraziya litosferaliq plitasi


Tabigat oz qoynuna sanali omir danin qabildauga milliondagan jil boyi dayindaldi.

Prenataldi kezen koptegen minjildiqtardi qamtidi. Aqiri, sanali tur qaliptasti,

bekidi jane omir surudin barliq mimkin bolgan set-sekteri men sekaralarin

enserip, kenuinen taraldi. Ol oz rolin jaqsi mengerdi, tiri materiyada tamir

jaydi, al buginde tipterni odan qu tirnahin batira bosansip, en songi kindik

bauin uzuge tirsip baquda.


Geologiyaliq uaqit senberinde bul qum jisiktegi oyin siyaqti korinedi. Mimkin,

basip otken joldin sinayi jane kornekti modelin tirgizsaq, adamzat balasi bilmes

bala siyaqti ozinin nahiz bolmis mandarin jaqsiraq tusiner me edi?


Evraziyanin uli ozenderi


Ozenderdin naqti geologiyaliq jasin aniqtau — en kurdeli mindet. Ozen juyeleri oz

qaliptarin unemy ozgertip otiradi, tartiladi, muzzidq daurlerinde qatip qaladi

jane janadan bastau aladi. Geologiyanin qazirgi derekteri negizinde Evraziya

plitasinin uli ozenderi anharlari jasi tomendegise bagalanadi:


— Ertis (samasymen 150–180 million jil). Kontinenttin en koni ozeni. Onin anhari

mezozoy erasinin yura kezeninde-aq qaliptasa bastagan.


— Ob (samasymen 33 million jil). Koni pra-Ob oligocende payda boldi. Qazirgi

arnasinin kornisi muzzidq daurleri ayaqtalgannan keyin, samasymen 60 min jil

burin qaliptasti.


— Lena (samasymen 15–20 million jil). Ozen anhari miocende belsendi qaliptasa

bastadi. Bul rette tomengi agisi men deltasi jasiraq sanaladi, olar tortinsik

daurde damigan.


— Dnepr (samasymen 5–6 million jil). Paleo-Dnepr neogende bastau algan. Ozen

anharinin terrasi juyelerimen tubilikti qanqasi tortinsik daurdegi Dnepr muz

basui aserimen qaliptasti.


— Volga (samasymen 5 million jil). Pliocen daurindegi Paleo-Volga auelgide Oral

taui jaginan aqqan. Valday qiratindan bastau alatin jane en iri qosiligi Oka

ozeni bar qazirgi basseyyni tupkilikti turde samasymen 1,5–1,8 million jil burin

orniqti.


— Enisey (samasymen 2–3 million jil). Salistirmali turde jas anhar. Ozen ozinin

soltustikke, Kara tenizine qaray jiljirtqan jolin neogennin ayagi — pleystocennin

basinda, Batis jane Sihis Sibir sekaralarindagi tektonikaliq jiljuylardin

aserimen tubilikti jardi.


Bir dunielik jahandiq Evraziya plitasi osi su armiyasinin barligin oz ustinde

koterip tur. Bul aumaqti qonistanuga jane uy saruasiliqin jurgizuge dayindau

planetamizdin milliondagan jil uaqitin aldi.


Jilqilardin evolutsiyasi jane qolga uyretiluy


Qazirgi jilqilardin biologiyaliq butin tuqiminin otani — Soltustik Amerika, al

onin tip-taza jasi 4–4,5 million jildi qamtaydi. Adamzat seriginin sigu tegi men

evolutsiyasinin hronologiyasi eki negizgi kezenge bolinedi:


1.Jabayi babalari jane tuqim evolutsiyasi


Jilqi tuqimdastardin en koni babasi (girakoteriy nemese eogippus) Soltustik

Amerikanin ormandarinda payda boldi. Tuqimdastin jalpi tarihi samasymen 55–60

million jildi qamtidi. Sol jaqtan keyinyrek qazirgi jilqilardin tikeley babalari

tura jolmen tura tartip, tabigi qurlyq kopiri — Beringiya arqili samasymen 2,5

million jil burin Evraziyaha otken. Al jilqilardi, zebralardi jane esekterdi

qamtitin qazirgi Equus tuqimi 4–4,5 million jil burin tubilikti turde jeke

bolindi.


2.Qol jilqisinin domestikasiyasi


Eger dal qazirgi tanda adammen birge omir surip jatqan qol jilqisinin (Equus

caballus) sigu tegin qarastiratin bolsaq, qazirgi genetikaliq zertteuler naqti

bir aymaqti korsetedi:


— Sigu tegi: Batis Evraziyanin dalalari, naqtiraq aytqanda — Volga-Don aymagi

(qazirgi Resey aumagi).


— Tirdin jasi: qolga uyretu samasymen 4200–4300 jil burin (b.z.d. 2200 jil

samasi) Yamnaya madenietinin okilderimen jurgizildi. Osi jerden suyegi berik, lip

etken juyrik, juas minesti qol jilqilari bukil Europa men Aziyaha jedel tarap

ketti.


Energetikaliq balans: tiri kus dizelge qarsi


Bir litr dizel janarmayi isinde samasymen 11,9 kVt·s (nemese 43,12 MDj) jilv

energiyasi bar. Jilqи tiri jandik bolgandiqtan, onin energetikaliq ekvivalentin

standartti 8 sagattiq jumis kunindegi paidali mehanikaliq jumisimen bahalagan en

durisi bolmaq. Ol samasymen 5,9 kVt·s (nemese 8 at kusi-sagatin) quraydi.


Potencialdard; duris salistiru usin isten janatin qozgaltqistardin (IJD) jilv

sigindari bar ekenin jane onin ortasa paidali aser koefficienti (PAK) samasymen

40% quraytinin eskeru qajet:


— 1 litr dizel janarmayinin potenciali: 100% jangan kezdegi tolqin jilv

energiyasi 11,9 kVt·s ten. Qazirgi dizel qozgaltqisi PAK-ti eskergendedi beretin

paidali mehanikaliq energiyasi samasymen 4,76 kVt·s (samasymen 6,5 at kusi·s)

quraydi. Bul jerdegi birden-bir sekteu — tek janarmaydin bolui, masina bakta

janarmay bitkence jumis istei beredi.


— Tiri at kusinin potenciali: bir metraldiq at kusi (a.k.) 735,5 Vt-qa ten.

Saykesinse, bir at kusi-sagati (jumis birligi) 0,7355 kVt·s ten. Nahiz sau jilqi

8 sagattiq auisimdi jumista samasymen 8 a.k.·s ondiredi, bul 5,9 kVt·s paidali

jumisqa ekvivalentti. Energiya kozi retinde tauligine jmidan kemp degenen 25 000

kkal talap etet;n metabolizm qizmet etedi. Tiri organizm biologiyaliq faktormen

qatan sektelgen: ohan unemy demalu, uyqtau, qorektenu qajet, ol sarsaydi jane

auruha saldigadi.


Negizgi qoritindi: traktor qozgaltqisinda jangan bar-johi 1,25 litr dizel

janarmayi tiri jilqinin bukil bir kundik titilgen qara jumisin toliqtay almastira

aladi. Suyuq janarmaydaqi osi bir keremet energiya tihizdiqi industrialdi

revolutsiyani qamtamasiz etip, adamzat balasinin kolik janvarlarina degen turaqti

taueldilegin maftem jibirdi.


Basqa da qol janvarlari


Qol qoyi (Ovis aries)


Samasymen neolit daurinde 11 000 — 12 000 jil burin qolga uyretildi, tarihtagi en

koni auilsaruasiliq janvarlarinin birine aynaldi.


— Sigu tegi: Aldingi Aziyadagi Qonisti jart; ay aumagi. Genetikaliq jane

arheologiyaliq zertteuler qazirgi Turkiya (Ortaliq Anatoliya, Asili-Hoyuk koni

qonisi), Irak, Siriya (Soltustik Mesopotamiya) jane Batis Iran aumaqtarin

korsetedi. Samasymen 7 000 jil bur;n qoylar Europaqa jetti, sodan keyin bukil

Evraziya men Afrikaqa taraldi.


— Jabayi babasi: negizgi genetikaliq babasi retinde aziyaliq muflon (Ovis

gmelini) tanilgan. Daleli — kariotip: qol qoyinda da, muflonda da hromosomalar

sani birdey — 54.


— Biologiyaliq jasi: ortasa esepppen qoylar 10–12 jil omir suredi (qorqalgan

jagdaylarda en kop degende — 25 jilha deyin). Fermalarda olar 7–8 jilha deyin

ustaliydi, oytkeni osi jastan keyin olardin tisteri jilisi bastaydi. Jinistiq

jetiluy 4–6 ayda bastaladi.


Qol siri


Jabayi buqanin (turdin) qolga uyretilgen kisili tiri retinde samasymen 10 500 jil

burin payda boldi. Orkes-siz sirlar (Bos taurus) sigu teginin algasqi osagi Jauiq

Sihis sanaladi. Paraleldi turde, samasymen 8 000–9 000 jil burin, Ind ozeni

anharinda orkesti zebu buqasinin (Bos indicus) jeke qolga uyretiluy jurdi.


— Jabayi babasi: algasqi jabayi tur (Bos primigenius), Afrika men Evraziyada

samasymen 250 000 jil burin jeke tir retinde qaliptasqan. Jer betindeki en songi

tur 1627 jili qirildi.


— Nahiz buqalar tuqimi (Bos): pleystocen daurinde, samasymen 2 million jil burin

quismuizdilardin jalpi babalarinan bolinip siqti.


Madeni dandi daqildar


Madeni dandi daqildar neolittik revolutsiya natijesinde payda boldi. Olardi qolga

uyretu uderisi samasymen 10 000–12 000 jil burin bir-birine tauelsiz birnese irge

li geografiyaliq ortaliqtarda bastaldi:


— Biday (Triticum): Jau;q Sihis (Qonisti jart; ay, Levant). Madeni tirdin jasi:

10 000 – 12 000 jil.


— Arpa (Hordeum): Jau;q Sihis (Levant, Aldingi Aziya). Madeniet jasi: 10 000 – 11

000 jil.


— Kuris (Oryza sativa): Sihis Aziya (Yanczi ozeni anhari, Qitay). Samasymen 9 000

– 10 000 jil burin madenietke engizilgen.


— Jugeri (Zea mays): Mezoamerika (Ontustik Meksika, teosinte jabayi sobinen

sifarilgan). Tirdin jasi: samasymen 9 000 jil.


— Sok (Panicum): Sihis Aziya (Huanhe basseyyni, Qitay). Madeniet jasi: 8 000 – 10

000 jil.


— Sorgo (Sorghum): Soltustik-Sihis Afrika (Sahel aymagi, Efiopiya). Samasymen 5

000 – 6 000 jil burin qolga uyretilgen.


— Qara biday (Secale cereale): Aldingi Aziya jane Ontustik-Sihis Europa. Biday

egistikterinde aш sop retinde damigan. Jeke daqil retinde 4 000 – 5 000 jil boyi

omir surip keledi.


— Suli (Avena sativa): Jertreniz tenizi aumagi, Monholiya jane Soltustik-Sihis

Qitay. Ekinsik aш sopterden siqqan. Europada daqil retinde samasymen 3 000 jil

boyi bar.


Espertpe: Dandi daqildar (Qonirbaslar) biologiyaliq tuqimdastiq hismetinin ozi

adam balasinan aldeqayda burin — bor kezeninin ayaginda, samasymen 65–70 million

jil burin jastiq saqta payda bolgan.


Industrializasiya dagdarisi jane antropologiyaliq silinu


Dastirli auilsaruasiliq ondirisi komirsutek janarmayina negizdelgen

industrializasiyaqa jetu usin on min jil qajet boldi. Buginde bul sala dizel

tapsiliqina tap kelip, parnikti gazdardin artiq emissiyasi usin ayiptaluuda.

Geologiyaliq jagdaylar sanali saruasiliqti taqi birnese million jil boyi

jurgizuge mimkindik beredi. Tek masele — industrialdi orkeniettin qanday murasin

bolasaqqa ala ketu qajettiginde?


Soltustik kenistikterde omir suru uzaqtigin edauir arttiratin adamnin negizgi

qajettilikterin eskerip, stomatologiyaliq implantologiya men oni qamtamasiz

etetin barliq salalarqa qol qoyuymizha abden boladi. Al jilqi saruasiliqi usin

muldem jana onerkasip salasin quru kerek, bul bahittin barligin kelesi

minjildiqtardin faetonina birinsi jolaular qataryna qosu qajet.


Suyuq janarmaydaqi osi bir keremet energiya tihizdiqi adamzat balasin kolik

janvarlarin jappay paidalanudan qutqardi. Biraq dizel masinasin basqaratin

adamnin ozine ne boldi? Traktorsi, lokomotiv masinisi nemese avtopoyiz

jurgizusisinin jumisi onin organizminin pop;lasiyani qayta qaliptastirudaqi

roline qansaliqti saykes keledi? Er azamattin mehanizmnin qosimshasina aynalui

qohamnin jartisina qalay aser etti? Otbasilarda 5–8 baladan bolgan otken

daurlerdegi qauimdardagi kavaleriya, gusar, jigit nemese jamsinin roli osinday

bop pa edi?


Tiri kolik kusinen masinaqa kosu er adamnin aleumettik-biologiyaliq rolin tup-

tamirimen ozgertti, bul demografiyaha tikeley soqqi bop tiydi. Dizel masinasin

basqaru jumissini operatorga aynaldirdi, onin organizmi biologiyaliq turhidan

onin kapoti astindagi tehnologiyaliq quatqa saykes kelmey qaldi. Kavaleriya

nemese jamsi tiri jandikpen biosocialdi simbiozda bolgan kezde, qazirgi jurgizu-

si ol yi materiyanin qizmetcisi boldi. Bul er azamattiq baregeyliktin teren

dagdarisina alip keldi jane tulaudin depop;lasiya dengeyine deyin tomendeuine

iqpal etti.


Osi silinud;n negizgi qarlarin qarastirayiq:


— Ozara aser sipati: qizmet korsetuge qarsi simbioz. Sabondoz nemese jamsinin

enbegi ozgenin erqi men kusin basqaruga negizdelgen, bul empatiyani, jedel

reaksiyani jane epteylikti talap etti. Jilqi onin denesinin jalgasi boldi. Dizel

daurinde bul tiri baylanis jogaldi. Enbek datchikterdi, tutqalar men batirmalardi

birkelki baqilauga deyin tomendedi. Er adam endi tiri stihiyani bahindirmaydi —

ol tek porsenderdin tuzgindigin baqilaidi, bul uderisti psihologiyaliq turhidan

bosatip tasta;an rutinge aynaldiradi.


— Biologiyaliq juk: buziluga qarsi biomehanika. Dastirli sabondozdin organizmi

tazar;an auadaqi tabigi belsendilik jagdayinda damidi, bul jogari testosteron

deneyin jane sau gormonald; balansti ustauha mumkindik berdi. Qazirgi jurgizu-si

densavliqtin sozilmali buziluimen betpe-bet keledi: kop sagattiq qozgalisiz

otiru, vibrasiyaliq auru, qozgaltqis svinan kasibi kerendik, omirtqa maseleleri

jane paidalanilgan gazdardi jutu reproduktivti juyen; tejeidi. Fizikaliq turhidan

er adam dal bir jerde otirip-aq qajiidi.


— Qohamdaqi qabildanu: sesterenkaqa qarsi erliktin simvoli. Dastirli qauimdarda

at qulahinda oynagan sabondoz avtonomiya men bostandiqtin simvoli boldi. Er adam

jeke tulha retinde qabildandi, onin jeke kusi men batildibina adamdar omirleri

baylanisti boldi. Industrialdi qoham on; logistikal;q tizbektin funksionaldi,

onay almastirilatin elementine aynaldirdi. Baregeylikti jogaltu, nusqavliqtar men

grafikterge qatan baylanisu er adamnin otbasi men qauimdag; dastirli bedelin

qirip saldi.


— Demografiyaliq jilju;: kopbalaliliq ekonomikasi. Jamsilar daurinde energiya

sasranqi jane qimbat boldi. Jer ondeu jane tiri qalu usin kop qol qajet boldi —

balalar otbasinin ekonomikal;q resursi men kapitali boldi. Ake icmer senerlerin

tikeley birlesken enbek uderisi barisinda tarbieledi. Dizel daurinde masinolar

milliondagan adamdi almastirdi. Urbanizasiyalangan qohamda balalar komeksi boldan

qaldi, olar uzaq bilim alu men baspana satip aluha ketetin umit sum sinahina

aynaldi. Kopbalaliliq koterilmes jukke aynaldi.


Otbasinin, qauimdardin jane jergilikti jerlerdin ondiristik qurilimdar retinde

idiraui, sonday-aq omir qarqinnin jedeldeu; «oz kindikterinen basqa johaltatin

estene-si joq» proletariattin payda boluina alip keldi. Toliqtay degumanizasiya

jurdi. Odardan keyingi ozgerister Homo sapiens tirinin industrialdi qohamda, oni

tiri organizmder pop;lasiyasi retinde eskermeytin jagdayda omir suru

mimkindiginin ozin suraq astina qoydi.


Organizm men masina arasindahi antagonizmdi sesu teoriyalari


Sipattalgan qayshiliq sonqi eki gasirdagi filosofiya, sociologiya jane

ekologiyanin nazarinda bop keledi. Industriyanin adamnin biologiyaliq negizderin

tanvdan bas tartui bul fundamentaldi antagonizmdi sesudin tort negizgi teoriyaliq

modelinin qaliptasuina alip keldi.


1.«Iatilatu» tujirimdamasi jane enbekti gumanizasiyalau (marksizm jane Frankfurt

mektebi)


Karl Marks jumissinin stanok irgagina qalay qizmet korsete bastaytinin sipattadi,

bul adamnin oz bolmisinan jatilauin tudiradi. Klassikaliq marksizm sigudi

masinolardin qoham mensigine otuinen kordi, sonday-aq avtomatizaciya adam uaqitin

siharmasiliq pen otbasi usin bosatvi tiyis dep bildi. Keyinyrek Herbert Markuze

men Erih Fromm qosti, antagonizmdi tek radikald; gumanizm arqili — tehnikaliq

progress qarqinin ekonomikal;q tiimdilikten talaptarina emes, adam organizminin

biologiyaliq jane psihologiyaliq qajettilikterine bahindiru arqili enseruge

boladi.


2.Tehnosfera teoriyasi (Jak Ellul jane Luyis Mamford)


Bul tujirimdamani jaqtau;ilar Tehnika (Megamasina) avtonomdi kuske aynald; dep

sinaiydi. Juye adamdar usin emes, masinolardin oz-ozin qayta qaliptastiru

qajettilikteri usin qayta qurildi. Luyis Mamford «biotehnikaqa» — adamha layiqti

jane biologiyaliq irgaqtardi buzbay jergilikti qauimdarha integrasiyalan;an

tehnologiyalarqa kosu duris dedi. Jak Ellul sesim tek adamzat balasinin teren

rvhani oyanui jane tehnologiyaliq tiimdilikten diktatinan sanali turde u jin

qatarinan bas tartui arqili mimkin dep esepteydi.


3.Ekosociologiya, biocentrall;q jane Rim klubi


Bul bahit maseleni tirdin tiri qalu; turhisindan qarastiradi. Depop;lasiya,

psihikanin buzului jane stress — bul adamnin tabigi emes tehnogendi orta arqili

ulanuinin simptomtari. «Turaqti damu» (Sustainable Development) tujirimdamasi

jane anti-osim (Degrowth) teoriyalari industriyani sanali turde tejeudi usinadi:

deurbanizasiya, neo-qauimdarha qayta oralu, jumis uaqitin qisqartu jane

ekonomikani sandiq osimnen populyasiyanin sapali qayta qaliptasuina (densavliq,

balali bolu, ekologiya) qayta bagitau.



4.Transgumanizm jane tehno-optimizm


Mulm basqa minestegi qaranqi kozqaras. Eger algasqi teoriyalar biologiyani saqtap

qalu usin masinani tejep baqsa, transgumanizm organizmdi ozin ozgertudi usinadi,

ol alsiz tizbek boludan qalsin deidi. Antagonizm adam men masinanin qosului

arqili (kiborgizasiya, genetikal;q modifikasiya, neyrointerfeyster) joyiladi. Bul

optikada Homo sapiens biologiyaliq tir retinde tehnogendi jukterge tozetin post-

adamha jol beredi, al tuqimdi jalgastiru masele-si biologiyaliq balali boludan

tehnologiyaliq qayta qaliptastiruga auisadi.


Qazirgi oylau juyesi eki polyus arasinda balanstap tur: nemese eko-gumanistik jol

(masinani adam biologiyasina bahindiru, omir qarqinin basendetu), nemese

tehnokrattyq jol (adamnin biologiyaliq tabihatin tubilikti turde tiimdilikten

qorbani etu).



Bolashakty modeldeu zhane akparattyk zhuielerdin roli


Indostannin koni gibadathanahari men Misirdin uli Piramidalarinda kundelikti omir

mangilikke otudi qamtamasiz etetin uaqittsa dunielik bir narse retinde

simvoldaldi. Industrialdi orkeniet alemdi jogarhi jane tomengi dengeylerge bolu

dasturinen ketti. Ol alemdi bilimmen jane otken urpaqtar tek armandagan

materialdiq igilikterdi massavtliq dengeyde qayta qaliptastiru seberligimen

tolqtirdi. Degenmen, omirdin tolqindiqi materialdiq tutinvga deyin tomendedi.

Estetikal;q sezimdi qazir jahand;q tasimasilardi saqtamayi, oner men arhitektura

sedevrlerinin uli tapsiris berusileri joq. Jeke organizmnin omiri sekteuli degen

oy qazirgi mensik ielerinin sanasinda bar, al orkeniet omirinin uaqiti odan da

burin bitui mumkin ekenin olardin esine salmagan duris. Ap-sattegi tiri jandardi

mangilikpen birge turaqtandiriv kez kelgen omir surve qabiletti orkeniettin

mindeti, aytpese ol tek toq bir topqa aynaladi.


Qazirgi dagdarinin saldarlari qanday bolmasin, olardin natijesi qazirgi

landsafttan sanali turdin jana botahinin damui bolmaq. Otken daurlerin qatelerin

qaytalamau usin, olar esqanday rascionaldi tusindirmesiz siklopikaliq

qurilimdardi qaldirdi, qazirdin ozinde jaqin aradaki 10 000 jilha Evraziya

litosferaliq plitasinda Homo sapiens tirinin omir suruinin auqimdi modelin quru

qajet. Bul kenistikte jahandiq geologiyaliq apattar boljanbaydi, jane ol

tabihatpen simbiozda saruasiliq jurgizuge qabiletti koptegen haliqtar men

qonistangan.


Bul model qorqalgan bunkerlerde ornalasqan jer ast; derekter ortaliqtarinin

ornalasu nuktelelerin korsetetin fizikaliq maketterde juzege asirlvi mimkin.

Osinday qoymalar minjildiqtarha eseptelgen avtonomdi, qizmet korsetilmeit;n quat

kozderimen jabdiqtalui tiyis. Olardin tasimashilarinda barliq bilim, onerkasip,

oner jane medicina salalari tural; derekter qori arhivtelvi qajet, bul kelesi

urpaqtarha bizdin orkenietimiz jane onin qasiretthi sabaqtari tural; toliq

tusinik beru usin kerek.


Osinday bekitilgen qurilimdarda tiisti aymaqlardagi omir surve qurilisinin

qaliptasvin korsetetin maketteri bar muzeyler quru qajet. Olar aumaqtardin

saruasiliq jurgizu jane qohamdiq qurilis juyelerinin evolutsiyasinin kornekti

simvoli bolmaq. Orkeniettin nahiz jolin korsetetin installasialardi korip,

osinday muzeylerdin kellersileri basip otken joldin auqimin, onin sekteuli nemese

seksiz ekenin — alemdegi oz jeke poziciyalarina baylanisti tusine aladi. Bul

klerikaldy konnotatsiyalardan muldem bos, mangilik pen dunielik turaly oylanu

orny bolmak.


Mimkin, bir-eki min jildan keyin bul jobanin qajettiligi sinayi payda boladi jane

jana eranin algasqi neofitteri oz babalarinin tarihiphen tanisa bastaidi. Homo

sapiens evolutsiyasinda ozaq aqparattiq juyeler men jasandii intellektti quru dal

osi negizgi mindetke qizmet etui tiyis — oni qurgan tirdin tarihi tural;

aqparatti qujatv, juyeleu jane senimdi qaptau.


Osi bilim qazinalarinin joli qis taqtalar men papirvs oramaldarinan gori boljaudi

jaqsyraq boladi dep umitteneyik. Bul tozgysyz progress onimderin shygarushylardyn

bilim sumdygymen energetikalyk, ekonomikalyk zhane demografiyalyk tuyikka

tirelgen adamzatty kutkaruga kosylgan logikalyk ules bolmak.




© Copyright: Alexandr Piatkov, 2026
Jariqqa shigu turaly kualik №226101600566