Каця

Міхась Южык

Каця

аповесць


Ігар Пятровіч, мужчына сарака дзевяці гадоў, сустрэў раніцу з настроем нядрэнным. Дый не дзіва – нядзеля. Што яшчэ можа быць лепей для чалавека, пад завязку загружанага працай. Намеснік дырэктара фірмы па камерцыйнай частцы – гэта вам не ў шашкі гуляць. Зрэшты, у шашкі таксама гуляць не проста. Ігар жа Зінкевіч гарбаціўся шэсць дзён на тыдні як выкляты, цягнуў на сабе ўсе вузлавыя дамовы, праводзіў самыя адказныя сустрэчы, бывала, начэй не спаў, абдумваючы перспектыўныя планы. Ну і гэтак далей. Можна нават было падумаць, што меў тут свой пай нароўні з Віцем Краўцом, дырэктарам. А гэта не так. Проста... Проста Ігар Пятровіч  і сам не разумеў, навошта ён так завіхаецца і напружваецца. Нядаўна, у час вымушанай бяздзейнасці, калі ляжаў дома з ангінай і тэмпературай пад сорак, ён паспрабаваў прааналізаваць сваё жыццё і са здзіўленнем выявіў, што нібыта і не жыве, а ўдзельнічае ў нейкай дзікай пагоні. Гадоў сем ужо так. Работа, кватэра, машына, разнастайныя рэчы літаральна паланілі яго, зняволілі. Не рэчы ўжо служаць Зінкевічу, а ён ім. І гэта без перабольшвання.
Ігар Пятровіч нават не змог разабрацца, любіць ён усё гэта вакол ці, наадварот, ненавідзіць. У віхуры жыцця ён не задумваецца над гэтым – дакладна. Няма часу. Дзень распісаны па хвілінах. Пад’ём у шэсць трыццаць. Выгул Пірата, здаравеннай каўказскай аўчаркі, па блізпрылеглым парку і стадыёне. Заадно і прабежка. Грунтоўны прыём душу. Жонка ў гэты час падымаецца і цягнецца на кухню. Ігар жа Пятровіч дамываецца з асалодай. Але пры тым пазірае на вялікі электронны гадзіннік: у палове восьмай трэба перакрываць ваду ды ісці снедаць. Адны і тыя ж фразы з жонкай Кацяй за снеданнем. Малазначныя фразы. Бо абое спяшаюцца. Дакладней, нават не спяшаюцца, а ўжо ўключаны ў працэс працоўнага дня. Кацярына – журналіст на незалежным радыё, мае штотыднёвую аўтарскую праграму. Удзень, канешне, яны пару разоў перазвоняцца дзяжурным чынам. Пра прадукты часцей пагавораць, каму што купіць. Зрэдку дамаўляюцца сустрэцца пасля работы. Схадзіць куды-небудзь. Дакладней, з’ездзіць. Смешна, што ў госці ці ў тэатр яны прыбываюць на розных машынах. Кожны на сваёй і не хоча саступаць, каб стаць пасажырам. Да таго ж і не зручна: трэба выкройваць час, каб ставіць аўто на стаянку. І абое не п’юць, калі не запрошаны на суботу. Пап’еш цяпер пасярод працоўнага тыдня... У суботу толькі і ездзяць зрэдку на грамадскім транспарце.

Ігар Пятровіч перавярнуўся на другі бок, упэўніўся, што жонкі ў ложку няма. Усё так і трэба. На гадзінніку восем, і ў нядзелю Кацярына сама выгульвае Пірата, каб муж хоць раз на тыдзень паспаў.
Прыслухаўся да сваіх адчуванняў. Галава не баліць. У роце не млосна. Піў учора ўмерана, паўбутэлькі. Зінкевіч нязменна наладжвае сабе разгрузачны дзень з суботы на нядзелю. Інакш папросту галава трэсне, не вытрываеш напругі жыцця. П’е адзін, на кухні, Каця да гэтага даўно звыкла, не замінае. Наогул, іх сям’я – выдатна адладжаны механізм. Асабліва цяпер, калі сын два гады, як жыве ў Германіі. Дваццаць шэсць гадоў хлопцу ўзімку стукне, талковы... Талковы, але часта прызнаецца сабе Ігар Пятровіч, што рады сынаваму пражыванню за мяжой, на сваіх, так бы мовіць, хлябах. Бо гадоў з семнаццаці са Слаўкам пачаліся праблемы. Натурыцца стаў маладзён. Гармоны, ясная рэч, абудзіліся. Шумныя кампаніі, алкаголь, сябрукі не ўсе такія, што Ігару з Кацяй даспадобы прыходзіліся. Бывала, не заначуе дома і не пазвоніць. З жонкай істэрыка. Ігар Пятровіч, як бы сябе ні супакойваў, а даводзілася забірацца ў ванную з таемнай пляшкай саракаградуснай ды прымаць адпаведную норму. Колькі разоў заракаўся не рэагаваць на сынавы выхадкі – ды дзе там. Ён, можа, і не зрэагуе. Але сынок праз Кацю дастане. Спаць жа ўсё адно з ёй, у адной пасцелі ляжаць і яе турботы і слёзы выслухваць. Так што за працай і аўтатрэнінгам, што ўсё да лямпачкі, тут не дужа схаваешся.
Яны, канешне, не частыя былі – такія сынавы маладыя свавольствы, мажліва, як і ва ўсіх хлопцаў нармальных. Але ж псіхіка наша такая дрэнь, што перыяды спакойнага і шчаслівага жыцця яна быццам не заўважае, затое на парушэнні любой нормы абураецца пакутлівым болем. Так ужо мы, чалавекі, наладжаны. Разумее гэта Ігар Пятровіч, не дурань. Але ад таго не лягчэй. Два з паловай гады таму ажаніўся нарэшце Славік – і як рукой зняло ўсю яго маладую агрэсію. Выдатным сем’янінам стаў. Уладкаваўся ў Штутгарт праграмістам, па спецыяльнасці, фірма накіравала. Ляталі два разы бацькі да іх. А Каця нават чатыры разы там была, двойчы праз камандзіроўкі ад свайго радыё. Малайчына Слаўка. Кватэра прыстойная, двухузроўневая, жонка яго Алена таксама працуе ў той фірме. Дай Бог, як кажуць, ім шчасця. Цяпер спакайней, сын, здаецца, уладкаваны ў жыцці. Цяпер сам, без дапамогі і кіраўніцтва Ігара Пятровіча разбярэцца. І бацьку, галоўнае, спакайней стала. І плошчы, чаго там таіць, у іх чатырохпакаёвай кватэры пабольшала, а шуму – паменшала. Усё гэта немалаважна, як ні круці.
Нікому гэтага не скажа, вядома ж, Ігар Пятровіч, але паўгода, што маладыя ў іх пражывалі да Штутгарта, усё больш і больш ён раздражняўся на іх. То дзвярыма нехта загучна ляпне, то ванную зойме не ў час, то дрыхнуць яны ў нядзелю да поўдня (змарыліся там ноччу ў пацелі сваёй), а бацькі мусяць на дыбачках, бач ты, па кватэры хадзіць. Сабаку выгульваць. Сняданак ім гатаваць. Бывала, ледзь стрымліваўся, каб не аблаяць сына пры Алене, а то і ёй самой заўвагу зрабіць. І сябры да іх цягаліся несупынна, як жа без гэтага. Моладзь, хочацца жыць. Усё зразумела. Але ж Ігара Пятровіча хто зразумее, хто паспачувае нервам яго, жылам на працы ледзь не парваным? Хочацца прыйсці дадому ды адпачыць, у піжаме пахадзіць, а летам у трусах нават і басанож. А дзе ж ты паходзіш, калі ў кватэры маладая дзяўчына, дваццаць гадоў.
Акрамя таго, стаў за сабой заўважаць Ігар Пятровіч і нездаровае. Усё косяцца яго вочы на Аленіну фігурку, асабліва калі яна да яго спінай павернута, вабноты абмацвае яго прагны пагляд. І што ты з сабой паробіш, калі паглядзець там ого ёсць на што. Такая талія, такія выгінастыя магутныя бёдры, такія... хм... гэтыя... важкія, студзяністыя. Хоць сама з твару худая, а ўсе жаночыя адметнасці сакавітыя, так і пакалыхваюцца пры хадзе. І гэта ў дваццаць гадоў! Тут ужо калі зусім шчырымі быць, то Ігар Пятровіч, колькі сябе памятае як сексуальна заклапочанага, гадоў з трынаццаці, заўсёды загараўся ад жанчын з багатымі формамі. Але па іроніі лёсу закахаўся ў Кацю, якая высокая, хударлявая, хоць і зграбненькая, але дужа далёкая ад яго жаночага ідэалу ў сэнсе фігуры. Кацю Ігар Пятровіч кахае і па сённяшні дзень, як тое ні дзіўна. І ні разу ёй не здраджваў. І да знаёмства з ёй жанчыны тры толькі спазнаў. Але ж вось перад старасцю, можна сказаць, на рысе пяцідзесяцігоддзя ў ім абудзіліся нерэалізаваныя жадункі плоці, гэты таемны наш звер. Сынава жонка як бы ўвасобіла яго ідэал. “А Слаўка ж не дурань”, – саромеючыся гэтай думкі, не раз бурчэў пра сябе Ігар Пятровіч, не ў змозе адвесці мімалётны позірк ад багатага цела нявесткі. Ён ненавідзеў сябе за гэта страшэнна. Таму рады быў, што маладыя нарэшце з’ехалі.

Ігар Пятровіч яшчэ раз перавярнуўся на другі бок, няёмка зачапіў адной рукой штору і крыху адхінуў. Прыемны золкі восеньскі ранак, нізкае засмужанае сонца намагаецца ўстаць над горадам. На двары, дарэчы, была сярэдзіна кастрычніка, калі начныя прымаразкі для Беларусі не рэдкасць. Зінкевіч любіў гэтую пару, яна часцяком адорвае пагодлівымі яснымі днямі. Горад стаіць крыху апусцелы, светлы, празрысты. Гэта як бы аддуха перад беспрасветнымі днямі лістапада і снежня, калі яшчэ і снегу зазвычай няма, і сонца ўпарта хаваецца за нізкай коўдраю шэрых хмар. Апошнія гады зіма нібы здзекавалася з беларусаў і ўзяла сабе за правіла на Новы год і Каляды напускаць такую панылую бясснежную золь, што хацелася або ляжаць днямі тварам у падушку, або біцца галавой аб сцяну, або напіцца да парсючынага рохкання. Зрэшты, ні на першае, ні на другое, ні на трэцяе ў Зінкевіча  магчымасці не было. Праца паглынала па самую макаўку. У такія дні Ігар Пятровіч асабліва налягаў на работу, каб і хвіліны вольнай не заставалася думаць пра... Пра тое, напрыклад, што старасць зусім, як кажуць, не за гарамі, што жыццё пайшло як быццам не так, як ён яго ў юнацтве запланаваў. Зусім не так, гэта бясспрэчна.
Дагэтуль захоўвае Ігар Пятровіч у шуфлядзе стала два тоўстыя вучнёўскія сшыткі – з вершамі, якія ён пісаў у пару летуценнай маладосці, да знаёмства з Кацяй яшчэ. А таксама – некалькі лірычных замалёвак у прозе. Колькі ж любові там да жыцця, у гэтых крываватых няўмелых радках, колькі надзей, цяпер пэўна – няспраўджаных. З першых жа тыдняў знаёмства Ігар Пятровіч адчуў, што Каця пазбаўлена ўсякага лірызму, вершы-прысвячэнні, паэтычныя прызнанні, што ён ёй напачатку пісаў, не выклікалі ў яе тых эмоцый, на якія ён спадзяваўся. Аднаго разу Каця і наогул сказала, што дзіўна, калі такі сталы і разумны хлопец, мужчына, займаецца гэтай... Лірыкай? Не, нейкае там было болей вострае і крыўднае слова. Заела яно Зінкевіча, помніцца. Але каханне, як часцяком і бывае, перамагло. Жаданне валодаць Кацяй адрынула паэзію, і пакінуў Ігар Пятровіч вершаванне ў спакоі.
Хаця, калі зусім папраўдзе, то ўжо будучы жанатым чалавекам, праз тры гады, разгарнуў амаль выпадкова, перачытаў... І так стала шкада сябе таго, летуценнага, які нібы памёр у гэтым сшытку, там быццам толькі магільнік яго. Так стала шкада, што таемна аддрукаваў штук дзесяць вершаў Ігар Пятровіч і даслаў у рэдакцыю літаратурнай газеты. Адказу не паступіла. Тэлефанаваць не наважыўся. Паслаў яшчэ – у іншую газету, ужо рангам ніжэйшую. Праз тры тыдні, такі сабраўшыся з духам, зайшоў у рэдакцыю. Рэдактар, малады, як помніцца, чарнявы шавялюрысты чалавек, доўга корпаўся ў стосах папер на стале, затым палез у шуфляду і, як ні дзіўна, знайшоў рукапіс. Больш за тое, на аркушах з вершамі былі нейкія пазнакі алоўкам, прычым нагэтулькі густа, што Зінкевічавых вершаў за імі амаль не было відаць. Рэдактар самаўпэўнена і спешна тлумачыў, казаў нават, што трэба перарабіць і тады зноў занесці яму на прагляд, але нешта балюча казытала ў носе, і рашэнне само сабою саспела ў душы. Забраўшы аркушы, Ігар Пятровіч прыйшоў дадому і закінуў сшыткі на антрэсоль. У той дзень ён моцна выпіў дома, дакладней – нават напіўся ўшчэнт. Балазе была пятніца, а жонка з’ехала ў камандзіроўку чарговую, яна тады працавала спецкорам газеты “Звязда”.
Аднак, тройчы мяняючы за дваццаць гадоў кватэры, і ў першы і  другі пераезд, Ігар Пятровіч дбайна перавозіў туды сшыткі з вершамі, хоць і не раскрываў, яны былі ў поліэтыленавым старым закарузлым мяшку. Зноў кідаў на новую антрэсоль. А два гады таму, пад час генеральнага рамонту ў іх доме, такі дастаў і зладзеявата сунуў у шуфляду свайго стала. І там яны марна год праляжалі, пакуль уначы, змучанага бяссоннем, нейкая сіла не пацягнула Ігара Пятровіч іх разгарнуць. Прачытаў адзін верш – і ўжо не мог адарвацца. На кухні гэта было. І цыгарэты, і чарка пайшлі, так бы мовіць, у ход – настолькі гэта ў ім азвалася шчымліваю стратай.

Раздаўся званок па тэлефоне. Дакладней, званілі разам тры апараты. Усе на свой лад. Той, што ў спальні, побач з ложкам, – ціха і мілагучна. Астатнія два проста-такі надрываліся, перабіваючы адно аднаго. Гукі ад іх даносіліся значна мацнейшыя, чым ад бліжняга, які стаяў на начной тумбачцы Каці, з таго боку ложка. Ігар Пятровіч чартыхнуўся, лена перакаціўся праз шырокі ложак і ўзяў трубку:
– Ало.
Недарэчнае маўчанне. Фон аддаленых галасоў. Секунды тры.
– Ало, – нецярпліва і раздражнёна паўтарыў Зінкевіч.
– Ігар? – Трывожны жаночы голас.
– Я...
– Гэта суседка. Наташа. – (А, кабета з другога паверха). – Ігар, ваша жонка ўпала на вуліцы. Знепрытомнела. Мы ўжо выклікалі хуткую. Ідзіце хутчэй...
– Дзе? – Зінкевіч адчуў, як патокі крыві хлынулі ад сэрца ва ўсіх напрамках.
– Каля стадыёна... Дзіцячы садок... Агароджа...
Далейшыя падзеі разгортваліся імкліва і адначасова нібы за нейкай замглёнай шыбаю. Ігар Пятровіч потым лавіў сабе на думцы, што бачыў усё быццам збоку, нейкім староннім абыякавым назіральнікам.
Ён выбег з дома, магчыма, нават не замкнуўшы кватэру. Правал у памяці. Тады высветлілася, што ён падбягае да дзіцячага садка не па той дарозе, з іншага боку. Прыйшлося даць ладную пятлю. Далей памыліцца было няможна: некалькі постацяў заклапочана згуртаваліся ля драцяной агароджы, глуха і роспачна выў сабака, Пірат. Сабаку, дарэчы, потым прывялі дадому суседзі, бо Ігар Пятровіч стаў нейкі няўцямны. Помніць, з’явілася “хуткая”. Менавіта з’явілася як дадзенасць, бо не заўважыў, як яна пад’язджала. Людзі ў блакітнай форме доўга важдаліся над непрытомнай, бледнай і нейкай змізарнелай, нібы ўжо чужой Кацяй. Жонка была ў рудым спартыўным касцюме, у лёгкай белай куртачцы паўзверх яго.
Потым сярод прысутных залунала слова “памерла”. Яно гучала неяк будзённа і зусім не адпавядала пагодліваму выхадному дню, светлай сцюдзёнай раніцы.
Ужо вярнуўшыся ў кватэру, нейкі час на адзіноце і ў поўнай бязгучнасці, Зінкевіч спрабаваў даўмецца, чаму, калі Каця памерла, яе павезлі ў бальніцу. Чаму не прынеслі сюды? Ён, як заблуканы ў лесе, намагаўся прабрацца скрозь гушчар думак на святлейшае месца. Не атрымоўвалася.
А затым пачаліся званкі, якія абрынуліся на яго шквалам. Здзіўленыя, крыклівыя, спачувальныя, адчайныя, разгубленыя, рашучыя. Яго бацькі. Бацькі жонкі з Віцебска. Разнастайныя сябры і прыяцелі. Стрыечны брат Павел. Па кватэры па-свойску захадзілі спачатку суседзі, а тады ўсе астатнія. Брахаў, скавытаў і рыкаў зачынены ў адным з пакояў Пірат.
Хваля чалавечага гора і мітусні накрыла Ігара Пятровіча з галавой на некалькі дзён. Сам ён, так атрымалася, раней ніколі ні з чым падобным да сваіх амаль пяцідзесяці гадоў не сутыкаўся. Ніхто з блізкіх не паміраў. Смерці бабулі з дзядулем, што жылі ў вёсцы, яго колісь не закранулі амаль. Цяпер нечакана спрацаваў ахоўны механізм, закладзены, мусіць, прыродай на генетычным узроўні. Непадрыхтаваная псіхіка спантанна перайшла ў іншае вымярэнне. Ці – на іншы рэжым, дзе не было, зразумела, ніякай радасці, аднак не адчувалася той вастрыні гора. Вастрыні, якую зазналі, напрыклад, бацькі і сястра Каці, што з’явіліся тут з дзіўнай хуткасцю. “Як яны паспелі дабрацца так хутка?” – думаў, курачы на кухні, Зінкевіч і не зважаў, што за акном звечарэла.
Падыходзілі прыяцелі, супрацоўнікі – плойма. Несупынныя званкі ў дзверы. Рукапацісканні, словы і слёзы. Некалькі блізкіх сяброў. Спрабавалі з ім гаварыць. Ці адказваў нешта? Не памятае.
Званіў сын. Мерыўся прыляцець пад раніцу.
Божа, што ж так пакутліва скавыча сабака!
Між іншым, Пірата ўсе страшэнна баяліся і таму не заходзілі ў той пакой цэлыя суткі. Бедны сабака цярпеў голад і, галоўнае, адсутнасць магчымасці апраўляцца.
У сем гадзін раніцы прыбыў з аэрапорта на таксі Слаўка і вывеў Пірата на вуліцу.
Здзяцінелы ж Ігар Пятровіч бяздумна туляўся па пакоях. Выходзіў на лесвічную пляцоўку. Нічога не еў. Толькі дапіў з рыльца паўбутэлькі гарэлкі, што стаяла ў халадзільніку з суботняга вечара – тады, калі ён расслабляўся пасля працоўнага тыдня. А Каця была... Дзе ж яна была тады? Перад тэлевізарам? У ваннай? За рабочым сталом? Калі ён бухаўся, п’яны, на ложак апоўначы, яе ў спальні яшчэ не было... Хм, а ён, выходзіць, амаль не бачыў жонку ў апошні яе дзень на зямлі. Дзесяць хвілін раніцай, пара дзяжурных фраз. Потым тыя ж звычайныя кіўкі-прывітанні ўвечары, калі яна сядзела за кампутарам, а ён вярнуўся з работы. Нават не абярнулася да яго, засяроджаная на экране.

Цела жонкі прывезлі з морга толькі апоўдні наступнага дня. Адразу з’явілася і пачало распаўсюджвацца па кватэры злавеснае, хоць і не зусім зразумелае слова “тромб”. Ігар Пятровіч, які доўга хаваўся на кухні, пакуль Кацю перакладалі ва ўжо падрыхтаваную труну, спрабаваў засяродзіцца на гэтым слове. Тромб... Ускрыццё... Ускрыццё выявіла нейкі тромб. Тр.. ом.. б. Лухта нейкая. Слова дзялілася на літары, губляла сэнс, які спакутаваны мозг ніяк не мог адшукаць. Зінкевіч з’ехаў бы з глузду, каб з залы не раздалося працяглае, як сірэна, нейчае выццё. Да яго адразу далучыліся галасы, не такія гучныя. Гэта рыдала Каціна маці, распасцёртая паўзверх цела дачкі, а некалькі чалавек яе супакойвалі, намагаліся адцягнуць. Ігар Пятровіч гэта ўбачыў, калі пасунуўся ў залу. Тут жа, як абвараны, выскачыў вон. Вымкнуў з кватэры.
На двары стаяў такі ж пагодлівы восеньскі дзень, як учора. Але быў панядзелак, і на двор з’язджаліся к абеду машыны. Нехта, праходзячы паўз Ігара Пятровіча, які прыкурваў, уважліва паглядзеў, затым нясмела выказаў спачуванне. Зінкевіч, не адрываючы вачэй ад запалкі і цыгарэты, моўчкі кіўнуў. І паспяшаўся з двара.
Брадзіў нейкімі дарожкамі і сцяжынкамі. Без думак, з унураным у дол позіркам. Перасякаючы правулак, ледзь не патрапіў пад легкавік, які пранізліва засігналіў і віскатліва спыніўся ля яго ног. Кіроўца, высунуўшы голаў вонкі, доўга і хрыпла крычаў, мацюкаўся і пагражаў. Было да лямпачкі.
Перад вачыма плыло. У галаве туманілася. Чуллівасць слыху як быццам зменшылася ўтрая.
Праз некаторы час Ігар Пятровіч убачыў, што сядзіць зноў ля свайго дома. Толькі перад суседнім пад’ездам. Недакурак цыгарэты тырчаў у роце. Ад яго непрыемна гарчыла. Пусты, даўно не кормлены страўнік даваў позывы на млосць. Выплюнуў труп цыгарэты, падняўся і пацёгся дахаты. Адамкнуў і ціха ўвайшоў.
Працяглую адсутнасць Ігара Пятровіча як бы і не заўважылі. Усе круціліся ў роспачым і адначасова вельмі зладжаным карагодзе. Дайшло да свядомасці, што пахаванне заўтра, бо сёння ўжо не паспець. Падыходзілі бацька і маці. Наконт грошай. Ігар Пятровіч спахапіўся, пачаў нервова вышморгваць з кішэняў даляры. Партманет вываліўся з рук і, непрыгожа разбэрсаны, упаў на падлогу.
Потым залез у шуфляду свайго стала. Дастаў яшчэ грошай. Перакладваў іх і вёў разлікі Ігараў бацька – сваімі сукаватымі пальцамі слесара, з алоўкам. Дзелавіта і засяроджана. Неўзабаве да дзеда далучыўся не менш дзелавіты Слаўка. Усе пры тым пастаянна звярталіся да Ігара Пятровіча, раіліся. І ён нават нешта адказваў. Але праз два дні, калі ўсё адносна закончылася, у апусцелай кватэры, Зінкевіч не мог узгадаць ніводнай уцямнай сваёй фразы.
Неяк туманна і незаўважна надышла наступная раніца. Ігар Пятровіч усё не еў, не піў і не спаў. Адключацца ён пачаў ужо пасля могілак. Перад памінкамі зайшоў у пустую спальню, прысеў і заснуў. Раскатурхалі. Павялі, соннага і атупелага, да ўжо дбайна сервіраванага багатага стала. За сталом, аказалася, быў і Віцька, дырэктар, яго непасрэдны начальнік. Ён прамаўляў сваім пастаўленым голасам адзін з першых тостаў за спачын Каці.
У адным з чатырох пакояў несціхана брахаў, скавытаў і драпаўся ў дзверы сабака.
Сын з’язджаў адразу пасля памінак. Дакладней, яшчэ не сышлі некаторыя госці, як ён развітваўся. Спяшаўся на самалёт.
З Ігарам Пятровічам ён гаварыў адмыслова, у спальні.
– Ну ты тут трымайся, стары, – ціснуў бацьку руку Слаўка і адначасова трапаў па плячы левай. – Эх, як жа гэта ўсё недарэчы. Я б застаўся з табой яшчэ на пару дзянькоў, ды работа... толькі на суткі адпусцілі. Паслязаўтра ў камандзіроўку ляцець. І Лена ў бальніцы, трэба наведваць...
Тут Ігар Пятровіч успомніў, што сын тыдзень таму званіў і казаў, што жонцы на восьмым месяцы цяжарнасці прапанавалі легчы ў клініку. Яшчэ раіўся з Кацяй...
– Так, канешне, сынок... ты не перажывай... усё будзе нармальна... – нешта такое мармытаў Ігар Пятровіч, чамусьці не зводзячы вачэй з яркага чырвонага гальштука на сынавай шыі.
– А я пазваню, як прылячу. – Слаўка ўжо падымаў з падлогі свой важкі дарожны чамадан. – На саракавіны трэба будзе адпрошвацца... Ну, бывай, хутка сустрэнемся. – Ён абняў ссутуленую і пастарэлую на гадоў дзесяць бацькаву постаць левай, вольнай ад чамадана рукою.

А наступнага дня Ігара Пятровіча адправілі ў водпуск.
Дырэктар Віцька Кравец, паназіраўшы за ім паўдня, выклікаў у кабінет і сказаў:
– Ігарок. Табе тэрмінова, дружа, трэба адпачываць. – Паглядзі, як ты выглядаеш. – Ён кіўнуў на люстэрка. – На курорт, у санаторый, за мяжу  – куды заўгодна, толькі каб праз тры тыдні ты быў мне як агурок.
– А як жа “Бангалор”, а італьянцы... – вяла нагадаў Зінкевіч пра бліжэйшыя планы. – Я магу...
– Ані! – нават ускрыкнуў Віцька, зморшчыўшы твар. – І не думай. Сарвеш мне ўсе перамовы. Паглядзі, у цябе ж пальцы трасуцца. – Ігар Пятровіч зірнуў на свае пальцы. – Дружа, я ж усё разумею, не дурань. У мяне, памятаеш, калі маці памерла, – тыдзень дэпрэсуха была. Часта ты мяне тады на працоўным месцы бачыў? А чаму? Таму што замкнуўся ў сяброўкі і гарэлку глушыў. І павер, гэта лепш, чым сваім кіслым выглядам кліентаў распуджваць.
– Ды што ж мне дома рабіць?..
– Ну займіся нечым. Па родзічах пахадзі... Не мне ж цябе, старога салдата, вучыць. Выпі добра, толькі не захапляйся... А лепш, як я казаў, пуцёўку вазьмі – і з’едзь ты ў які цёплы клімат, да мора. Праз тры тыдні вяртаешся – і як з чыстага ліста жыццё пачынаеш. Ужо тады я табе паблажкі не дам! – усміхнуўся дырэктар. – Давай, дружа, давай. – Ён ласкава і адначасова настойліва выпіхвай Ігара Пятровіча з кабінета.
Вечарам прыехалі бацькі. Без запрашэння з’явіліся, нечакана. Маці ўсё ўсхліпвала і ўголас яго шкадавала. А бацька, вечна бадзёры пенсіянер, даваў ідыёцкія парады, што трэба не раскісаць, што жыццё працягваецца, маўляў, што тут паробіш.
– Давай, сын, нос пісталетам – і бегай, бегай, па доме нешта рабі, – казаў жылісты бацька, гулка ляпаючы сына па спіне. – Не журыцца, не нюніць! На рыбалку вось са мной у выхадныя паедзь. Мы з суседам на Вячу сабраліся, з начлегам, на ментуза. – Затым бацька стаў энергічна і назойліва раіць наконт помніка і агароджы для Каці. Дзе заказаць, як будзе танней, лепей і якасней.
Ігар Пятровіч пераважна маўчаў і нецярпліва чакаў, пакуль бацькі сыдуць. Дакладней, ён сам прапанаваў і адвёз іх праз увесь горад у хрушчоўку на праспекце Пушкіна, дзе яны жылі гадоў сорак.
Уначы, ужо лежачы ў апусцелым і няўтульным шырокім ложку, пад час чаканага бяссоння, прыйшла думка, што адзін пацярпелы на зямлі чалавек, акрамя Каці, гэта ён – Ігар Пятровіч. Дый у Каці ўжо іншае жыццё, памірала ж яна беспакутна, імгненна. Была – і няма. Ці заўважыла яшчэ, як уваччу пацямнела? Наўрад. Доктар, які рабіў ускрыццё, казаў, што пры вялікім тромбе ў лёгачнай артэрыі – самая хуткая і бязбольная смерць з усіх магчымых дадзеных чалавеку. Толькі вось чаму так рана, у сорак шэсць, тут ён здзіўляўся. Звычайна такія выпадкі бываюць пасля сямідзесяці. Але, як казаў патолагаанатам, верагодна, што блізкі перыяд клімаксу паспрыяў. Пытаўся яшчэ, ці рабіла яна якія ўколы, бо ёсць застарэлыя сляды на венах левай рукі. Дзіўна, Ігар Пятровіч нічога такога не чуў. І ў жончынай медыцынскай картцы спасылкі на гэта няма. Факт, што курыла празмерна. Курэнне, паводле слоў доктара, таксама садзейнічае трамбозу сасудаў. Давёў ён таксама, што, паколькі смерць адбылася з натуральных прычын, таксікалагічныя даследаванні могуць быць праведзены толькі па жаданні родзічаў і за іх кошт. Зінкевіч адмовіўся, падпісаў неабходныя дакументы.
Але, але і але... Выпадак надзвычайны – гэта ўсе прызнаюць. Ды, па вялікім рахунку, выцяў ён абухом па галаве аднаго Ігара Пятровіча. Для Слаўкі смерць Каці – гэта смерць амаль ардынарная, бацькі павінны адыходзіць раней за дзяцей. Тым больш што сам бацькам хутка мерыцца стаць, тым больш што жонка маладая пад бокам, прэстыжная праца, жыццё наперадзе доўгае разнастайнае. Дый развітаўся ён, можна сказаць, з Беларуссю даўно. Ясна, што ўсё зробіць, каб сюды не вяртацца ніколі...
Бацькі Каці... Ну так, для іх гэта ўдар. Але яны жыццё пражылі. Даўно за семдзесят, дзякаваць Богу... Ну паскорыць ім гэта страта скон, ну атруціць апошнія дні. Дык старасць яна на тое і старасць, каб усё спрэс балела... І далёка яны, у Віцебску, з дачкой чвэрць стагоддзя ўжо не жылі. Не спалі побач, як Ігар Пятровіч.
Недарэчы з’явілася і расла крыўда на сваіх і Каціных бацькоў. Першыя, успаміналася, чамусьці не адобрылі яго шлюб, хоць не працівіліся адкрыта. Потым усё жыццё былі халодныя да нябожчыцы, асабліва маці. І асабліва, калі маладыя тры гады жылі ў іхняй кватэры. А Каціны бацькі, наадварот, усё жыццё не давяралі Ігару Пятровічу. Ведае ён некаторыя размовы цешчы з нябожчыцай, падслухвай па паралельным тэлефоне. Не любіла яго цешча. Хваравіта падазравала ў нявернасці, хоць, далібог, вярнейшага мужа ўявіць цяжка. І ў бесталковасці: не столькі зарабляў грошай, як ёй бы жадалася, не напоўніцу ашчаслівіў дачку. Упэўнены, гэтую трагедыю яму прыпісала: давёў сваімі прыгодамі, бабнік. У-у-х! Не выносіць Ігар Пятровіч цешчу, чаго там таіць. З ёй менш за ўсё можна падзяліць гэтае гора. А папраўдзе, дык і наогул няма з кім падзяліць. Хіба што з Піратам. Вось ён, дарэчы, утульна ўладкаваўся на дыванку, пасопвае каля ложка. Ігар Пятровіч наўмысна прынёс сюды яго дыванок. Усё ж жывая істота побач.

З серады Зінкевіч стаў дзічыцца людзей, замыкацца ў сваёй шкарлупіне амаль у прамым сэнсе. Ён падымаўся рана, выгульваў карміў сабаку і снедаў сам, а затым рабіў тэлефонны званок бацькам, якім, дарэчы, не сказаў пра свой змушаны адпачынак. Наадварот, даводзіў, што будзе дужа на гэтым тыдні заняты, весці важныя перамовы, магчыма, за рысай горада і не зможа адказваць па мабільніку. Гэта для таго, каб яго не трывожылі. Другі званок бацькам Ігар Пятровіч рабіў ужо позна ўвечары, цікавіўся іхнім здароўем, запэўніваў, што ў яго ўсё нармальна.
Паміж гэтымі двума званкамі Зінкевіч паводзіўся дзіўна. Галоўнае, прынцыпова не адказваў ні на адно тэлефанаванне, якія былі, зразумела, нярэдкімі. Два хатніх апараты з трох ён адключыў, на адным жа ўзровень сігналу зменшыў да мінімуму. Мабільнік працаваў толькі на прыём эсэмэсак.
Ігар Пятровіч апранаў мяккі халат паўзверх трусоў, засоўваў босыя ногі ў тапкі і выпраўляўся ў прасторную і светлую залу. Астатнія тры пакоі кватэры яго амаль страшылі, прынамсі ў іх было непрыветліва і няўтульна. Шпалеры, якія яны з Кацяй паклеілі ў іх два гады таму, аказаліся цемнаватымі, калі не сказаць – змрочнымі. А ўзоры – нейкімі нядобрымі, нездаровымі. У зале ж шпалераў не клеілі, а зрабілі проста белыя паліраваныя сцены. Сонца, што з раніцы і да трох дня так ці іначай зазірала сюды, прыемна ажыўляла пакой. Тут стаяў вялікі плазмавы тэлевізар у белым корпусе. Матэрыя двух фатэляў і мяккага кута была светла-бэжавая. Нават тэлефонны апарат і тэлевізійны пульт – белыя. Жоўты паркет пад нагамі.
Ігар Пятровіч апошнія гады нязменна ваяваў з жонкай наконт колеру электроннай апаратуры ды іншых рэчаў і мэблі. Ён аддаваў перавагу светлым карпусам электронікі, тады як Каця любіла цёмныя, немазлівыя. Кампутар у яе пакоі спрэс, аж да “мышы” і аўдыёкалонак, – чарнюткі. Тэлефон, мабільнік, нават хлебарэзку і ЗВЧ Каця набыла таксама ў цёмных карпусах. Працоўны драўляны стол, на якім яна праводзіла значную частку дня, меў барвовы колер. На ім стаяла чорная попельніца ў выглядзе адрэзанай палавінкі мяча...
Зінкевіч сядаў у фатэль павернуты да акна, некаторы час безуважна глядзеў на  вершаліны голых дрэў і вокны процілеглых, у трохстах метрах, пяціпавярховых шэрых дамоў. Акунаўся ва ўспаміны. Гэта не быў зладжаны строй думак і згадак, а нейкія абрывачныя фрагменты з жыцця прамінулага. Абліччы і дзеянні перад унутраным паглядам пачыналі мяняцца з калейдаскапічным імпэтам. Ён не мог кіраваць імі. І ўсюды, у кожным з гэтых непадуладных свядомасці кадраў з’яўлялася жонка. Вобраз яе быў надзвычай выразны, але – заўважыў Ігар Пятровіч – нейкі не такі, не звычайны, ужо ідэалізаваны, напэўна. Зачапіўшыся за які “кадр”, Зінкевіч спрабаваў яго прадоўжыць, пражыць назад ці наперад, прыгадаць падрабязнасці. Гэта ўдавалася не заўсёды і не надоўга: праз колькі секунд з’яўлялася новая сцэна з іх сумеснага мінулага, якую ён гэтак жа беспаспяхова намагаўся ўпарадкаваць у свядомасці. Але і за некалькі секунд успаміналася досыць, часам да шчымлівых, балючых, дарагіх падрабязнасцяў.
Найлепш згадваліся фрагменты іх першых спатканняў. Тое, што адбывалася дваццаць сем гадоў таму, выяўлялася цяпер з ашаламляльнай  выразнасцю. Яны пазнаёміліся банальна – на танцах. Так, тады менавіта – танцах, а не дыскатэцы, як цяпер з дамешкам вульгарнасці называюць гэтае мерапрыемства. Тады выраз “пайсці на танцы” не атаясамліваўся з нечым непрыстойным, юрлівым, з алкаголем, наркотыкамі, бойкамі... Не, у першы год пасля войска, дзе ён адтрубіў два гады, для Зінкевіча і яго прыяцеляў гэта было нармальнае бавенне часу па пятніцах і суботах.
У тое лета ён скончыў першы курс політэхнічнага інстытута. А Каця, з якой пазнаёміўся на танцпляцоўцы ў парку Чалюскінцаў, – ужо два курсы журфака адужала... Каця заўсёды выглядала больш за яго сталай, усё жыццё. Не дарослай, а менавіта сталай, дасведчанай, хоць на тры з паловай гады маладзейшая. Ігар жа Пятровіч няважна арыентаваўся ў жыцці, памыляўся ў рэчах і людзях, так і не зжыўшы да канца рамантызм, хоць і загнаў яго глыбока – на антрэсоль разам з юначымі вершамі.

Наіўны, ён доўгія гады думаў, што сам выбраў жонку. А цяпер чамусьці азарыла пераканаўчае: яна яго прыманіла. Згадаліся яе позіркі пры першых сустрэчах, жэсты і міміка. Словы... дакладней, інтанацыі голасу. Не, так не размаўляюць на першым жа танцы, калі хлопец дзяўчыне не даспадобы. Лёгка дала (ці прымусіла спытаць?) нумар свайго тэлефона. На другім спатканні ён ужо трымаў яе за талію. На трэцім... Як наяве паўстае той чэрвеньскі суботні вечар, калі праводзіў Кацю дадому. Ён ужо развітаўся, здаецца, каля дзвярэй яе трохпавярховага дома, ужо адышоў ад яго метраў пяцьсот... як абудзіўся ўнутры неадольны покліч: вярнуцца назад! Бо Каця, відаць, нездарма сказала, што яе бацькі з сястрою на дачы. А ён, дурань, не адразу зразумеў гэты намёк. З няўцямнаю галавой, з гарачымі хвалямі ў грудзях і жываце, не адчуваючы ног і зямлі, рынуўся Ігар назад, да схаванай у зеляніне квартала трохпавярхоўкі. Званок. Дзверы адчыніліся практычна адразу. Вочы не здзіўленыя, але крыху напалоханыя. І адначасова адчайныя, страсныя. Моўчкі ён абхапіў яе, танюткую, сваімі нецярплівымі маладымі рукамі, няскладна падняў і панёс у пакой. У галаве толькі круцілася: “Незамкнёныя дзверы!” Але і гэтая трывога патанула, растала ў пяшчотных губах, рассыпістых з рыжыной валасах, на пругкіх грудзях, у мякаці клубоў... Усё адбылося вельмі хутка, груба і няўдала. Але ж затым была цэлая ноч. І яшчэ некалькі начэй на працягу бліжэйшага месяца. Яны больш не разлучаліся ні на дзень. Пажаніліся ў верасні.
Гэтае паспешлівае бяздумнае каханне, гэты жабрацкі студэнцкі шлюб не ўхвалілі бацькі. Ні Каціны, ні ягоныя. Але пераязджаючы з месца на месца, з кватэры бацькоў да цесця з цешчаю і назад, з пакойчыка ў пакой, якія яны потым сталі здымаць, маладыя не адчувалі сябе нешчаслівымі. Тым больш што праз паўтара года нарадзіўся Славік. Гэтая падзея часткова прымірыла іх з бацькамі і зблізіла абодва бакі, якія пасля вяселля трывала занялі пазіцыі ўзаемнага недаверу.
І пайшлі, паплылі, паляцелі гады. Падзеі, твары, знаёмствы, расчараванні ў сябрах, непаразуменні з родзічамі і сынам. Усё ўдавалася перажываць з аптымізмам дзякуючы каханню, якое ў Ігару Пятровічу не аціхала ніколі.
 Цяпер жа ён адчуваў сябе жыўцом закапаным. Нібы тырчаць над паверхняй зямлі адно ягоныя вочы і ноздры. Вакол усё віруе, бядуе і радуецца, устае і сядае сонца, мяняюць напрамкі вятры. І толькі ён, непрыкаяны, не можа ва ўсім гэтым удзельнічаць. Дый, папраўдзе, не хоча.

Аднак цела жыло. І таму даводзілася сяк-так спраўляць усе патрэбы гэтага цела і, галоўнае, нечым запаўняць галаву. Уначы – класціся ў бяссонны няўтульны ложак, раніцай падымацца, выгульваць сабаку і сяк-так снедаць. Раз на два дні хадзіць у краму па прадукты і алкаголь, без якога цяпер Зінкевіч не мог адолець доўгі пакутлівы дзень.
На століку ў зале, дзе ён гадзінамі выседжваў у воблаках успамінаў, з першага ж дня з’явіўся каньяк. На дзень выходзіла паўлітровая пляшка. Заядаў толькі лімонам, ад астатняга вярнула, цягнула на млосць. К ночы запаўнялася недакуркамі ёмістая попельніца. Кватэра патанала ў тытунёвым дыме. Тытунь супакойвай не горш за каньяк.
Недзе на чацвёрты дзень (лік дням ён амаль што згубіў), Ігар Пятровіч наважыўся зайсці ў жончын пакой. А раней нават дзверы туды зачыніў і паспешліва прамінаў, калі рушыў па калідоры на кухню. Усё здавалася, што там нешта скрыпне, пасунецца, а то і рэзкім штуршком знутры расчыняцца дзверы, вылеціць родны знаёмы голас... Голас нябожчыцы.
Перад абедам таго дня, ужо парадкам падсілкаваны спіртным, Зінкевіч няўзнак драмануў у зале ў фатэлі. Пераход ад успамінаў і няўладжаных думак да сну адбыўся вельмі павольна. Тым больш што ён і ў сне не выходзіў за межы пакоя, які стаўся, зрэшты, нейкім няпэўным, расплывістым. Рухаліся, пагойдваліся сцены. Столік, на якім стаяла пляшка і попельніца, то прыўзнімаўся, то апускаўся. Дзве карціны на правай сцяне як бы вандравалі па яе плоскасці, збліжаліся і аддаляліся. Столь таксама відавочна скакала, робячыся то чатырохметровай, то апускаючыся ледзь не да галавы Ігара Пятровіча, які здранцвела назіраў гэтае дзіва. Акно, да якога ён сядзеў тварам, быццам міргала. За ім з частай перыядычнасцю цямнела і святлела. Хмары не затулялі сонца. Іх не было. Проста само неба за голымі дрэвамі мяняла сваю яркасць пульсацыяй. А галоўнае, у другім фатэлі, што мясціўся каля левай сцяны, сядзела нейкая постаць. Яна чамусьці не палохала Ігара Пятровіча, хоць мела даволі неахайныя вопраткі, а замест твару – размытую белую пляму. Постаць не варушылася. Нібы мярцвяк.  Або лялька, вялікая таямнічая лялька.
У нейкі момант Зінкевіч зразумеў, што ён таксама не можа паварушыцца. Балела паясніца і бядро правай нагі, на якое ён перанёс асноўны цяжар, бо сядзеў бокам. Але памяняць позу не ўдавалася. Не ўдавалася нават шавяльнуць пальцам рукі і вымавіць слова. Раптам падумалася, што так ён можа праседзець цэлую вечнасць. Побач з гэтым дзівосным манекенам на суседнім фатэлі, які пэўна ж ніколі не прыйдзе на дапамогу. Праседзець паміж гэтых рухомых сцен, століка, карцін на процілеглай сцяне. Насупраць пульсуючага акна. “Памажыце!” – сноўдалася ў галаве, адбіваючыся ад чарапной каробкі, зняволеная адчайная птушка. І не было ёй выйсця са здранцвелага цела.
І тым не менш знешнія рухі працягваліся, унутраная трывога расла, а гэта ўказвала толькі на тое, што Зінкевічава жыццё яшчэ доўжыцца. Толькі ў нейкай недарэчнай, пачварнай форме.
Ад столі і сцен, ад іншых рухомых прадметаў з’явілася і стала нарастаць скрыгатанне. Нібы змазка нябачных механізмаў заканчвалася і яе не збіраліся папаўняць. Асабліва непакоіла столь. З кожным яе апусканнем і падыманнем рэзкія гукі ўзмацняліся, мянялі свае варыяцыі і неўзабаве загучалі нейкай пякельнай мелодыяй. Яны ціснулі не спакутаваны мозг Ігара Пятровіча, дзе працягвала лётаць і біцца аб чэрап самотнае: “Памажыце!” Ніхто, канешне ж, дапамагаць не збіраўся. Толькі мацнела шалёнае скрыгатанне, толькі ніжэй апускалася праклятая столь, ужо не поўзалі, а гойсалі па сцяне карціны.
І вось нешта здарылася ў той самы момант, калі Ігар Пятровіч не толькі пакінуў спадзеў на выратаванне, а рэальна хацеў, каб столь канчаткова абрынулася на яго галаву, – у той самы момант страшнае скрыгатанне заціхла, а рухі вакол спыніліся. На імгненне ў пакоі павісла гнятлівая цішыня, якую разарваў адрывісты брэх Пірата. Брэх даносіўся з далёкага канца прыхожай, ад самых уваходных дзвярэй.
Зінкевіч страсянуў з сябе гэты дзівосны сон. Суседні фатэль, дзе толькі што сядзела таямнічая постаць, пуставаў. У акно траплялі косыя промні замглёнага кастрычніцкага сонца. Камяніцы блочных дамоў высіліся на заднім плане, добра бачныя за згалелым веццем таполяў.
Сабачы брэх з вітальні станавіўся больш агрэсіўным і частым. Пірат рабіў кароткія паўзы, у час якіх злосна рыкаў і гыркаў, а тады зноў захліпваўся адрывістым пагрозным браханнем.
Ігар Пятровіч падняўся і адчуў, наколькі няпэўныя і слабыя ў яго ногі. Цела нежартоўна хістала ў бакі, хоць выпіў сёння, як указвала пляшка на стале, усяго грамаў сто пяцьдзесят. Даплёўся да прыхожай. Пірат, з натапыранай на загрыўку поўсцю, з крыху сагнутымі заднімі лапамі, стаяў у двух метрах ад уваходных дзвярэй і бурчэў у іхні бок. Убачыўшы гаспадара, ён заліўся такім звонкім голасам, што Зінкевіча перасмыкнула.
– Ціха, ціха, Пірат, – прашаптаў ён, апасліва пазіраючы на дзверы.
Сабака, змагаючыся з сабой, перарваў перуновы брэх, але ў горле яго працягваўся міжвольны шалёны булькат.
Так стаялі яны: гаспадар, што не рашаўся падысці да дзвярэй, за якімі пэўна ж нехта стаяў, і напяты як струна, гатовы выбухнуць і спружыніць у любую секунду сабака.
Ігар Пятровіч выразна чуў водгулле свайго сэрца ва ўсіх кутках цела: у скронях, жываце, на соннай артэрыі, нават на ступнях ног. “Хто там?” – пытаўся ён у сябе баязліва, быццам той, хто замёр за дзвярыма, прыйшоў па меншай меры яго арыштоўваць. Але ж там мог быць хто заўгодна – з тых, што клапаціліся і непакоіліся пра яго. Найперш бацькі, сябры, суседзі, родзічы; нават Віцька Краўцоў мог патурбаваць па службовай справе. А без папярэджання – таму, што Зінкевіч некалькі дзён як адключыў тэлефоны...
Але няма паўторных званкоў (дый ці быў першы?), няма стукату кулакамі, ніхто там не жадае сябе праяўляць. Сышоў? А чаму тады не можа супакоіцца чуйны сабака? Ігар Пятровіч на дыбачках адступіў на кухню і ўзяў важкі шаткавальны нож. Вярнуўся назад.
“Чорт ведае што такое! – праклінаў ён пра сябе недарэчнасць становішча. – Ды пайшлі яны ўсе ў апраметную!”
Але ж працягваў здранцвела стаяць у сваім махровым халаце, у тэпцях і без шкарпэтак, з нажом у правай руцэ і палахлівым збялелым тварам. Авальнае калідорнае люстэрка, што вісела якраз насупраць, выразна паказвала яму самога сябе – ва ўсім убогім камізме. Толькі Ігару Пятровічу было не да гумару.
Зрэшты, усё на гэтай зямлі мае свой канец і пачатак. Праз некаторы час Пірат супакоіўся, і Зінкевіч адвёў яго з прыхожай у спальню і зачыніў. Затым вярнуўся да ўваходных дзвярэй, адчыніў – за імі былі жалезныя, ацынкаваныя, непрабіўныя, з двума мудрагелістымі замкамі і адной засаўкай. Зірнуў на пляцоўку праз “вочка”. Ніводнай жывой душы.
Гадзіннік паказваў палову чацвёртай. Трэба было нечага перакусіць, а тады добра выпіць. Так, добра, у сэнсе – многа, каб забыцца на гэты пракляты сон, на зламысніка за дзвярыма. Забыцца на ўсё.
І тут ён зразумеў, што не хоча больш сядзець у зале побач з фатэлем, на якім прымроілася загадкавая постаць. Яму страшна. А дзе не страшна, задумаўся ён на імгненне. Ды ў сваім кабінеце, канешне ж. Пасля абеду сонца пераходзіць на той бок дома. Будзе светла і хораша. І замкнуцца. Замкнуцца ад гэтай велізарнай кватэры. І выпусціць Пірата ў калідор, каб вартаваў. І званіць у міліцыю, калі што...

Па дарозе ў свой кабінет Ігар Пятровіч, аднак, запыніўся перад дзвярыма жончынага пакоя, пастаяў нерухома з загадкавым выразам твару, а тады рашуча, штуршком, іх разнасцежыў... Уразіла цемра, што царавала ў памяшканні. Гэтая Каціна благая звычка завешваць шторы... Дый наогул – гэтыя змрочныя, амаль чорныя шпалеры, цёмны стол, на ім – чорны кампутар. “Божа, навошта яе прыцягваў гэты агідны змрок!” – уздыхнуў ён. “Цяпер, мусіць, задаволеная поўнасцю, у магіле сваёй!” – пранеслася ў галаве думка, якой Ігар Пятровіч страшэнна спалохаўся. Бо думка відавочна была не ягоная – ён не мог такога падумаць пра сваю адзіную, каханую, пакрыўджаную лёсам Кацюшу...
Ён рэзка, нервова працягнуў руку да пераключальніка і асвятліў пакой. Зрэшты, небагата асвятліў, бо жонка наўмысна пакідала ў люстры толькі адну, прычым маласільную лямпачку. Яна апошнія гады скардзілася, што ад зыркага святла баляць яе вочы. І галава. Так, Кацю мучылі частыя галаўныя болі. Ці не звязана гэта неяк, дарэчы, з яе дачасным сконам?..
Ігар Пятровіч выцягнуў з-пад стала лёгкае крэсла, павярнуў яго бокам, прысеў на краёчак, узлакаціўшыся на стальніцу. На сцяне перад ім віселі  абрамленыя дыпломы, медалі і ўсялякія ўзнагароды, якія атрымоўвала Каця за сваю доўгую і паспяховую журналісцкую кар’еру. Яна, варта прызнаць, мела гэты сверб славалюбства. “Што, на якую задніцу ты цяпер гэта пачэпіш?” – зноў пранеслася ў галаве паскудненькая, не свая думка. І тут удавец з усёй выразнасцю ўразумеў, што ўсе далейшыя гады, а магчыма, і дзесяцігоддзі ён будзе жыць і змагацца з падобнымі думкамі: ядавітымі, неўтаймоўнымі, якія стануць мардаваць яго ўдзень і ўначы, прарываючыся ў сны. Мардаваць у гэтай велізарнай пустой кватэры... Уразумеў і перасмыкнуўся. “Ці варта далей жыць?” – тут жа шапнуў нехта на вушка. “А і праўда, ці варта?” – гэта падумаў ужо сам Зінкевіч, бо, як бы раздвоіўшыся, стаў апаніраваць нябачнаму суразмоўніку. І дыялог, што пачынаўся з гэтай хвіліны, яўна не збіраўся заканчвацца. “Да самай труны”, – паслужліва падказалі Ігару Пятровічу. “Ці да вар’яцтва”, – адказаў ён і пакутліва схапіўся за галаву. Ірвануў сябе за валасы, некалькі разоў стукнуўся лбом аб стальніцу.
“Выпіць! Многа... Неадкладна... Грамаў дзвесце за раз... А тады паспець збегаць да ночы ў гастраном ды ўзяць колькі бутэлек гарэлкі. Да ліха каньяк! Ён адно нервы растузвае...” – мазгаваў Ігар Пятровіч, падымаючыся на слабыя ногі.
І тут ён убачыў, што экран кампутара загарэўся: перад ім свяцілася зялёнае поле “Windows” і пярэсціла ярлычкамі шматлікіх праграм. Ігар Пятровіч затарможана агледзеўся, нахіліўся і ўбачыў, што шнур, аказваецца, уключаны ў разетку. Так і тырчаў там некалькі дзён. А ўключыўся кампутар, відаць, ад удару галавой. Стукаючыся ў роспачы аб стальніцу, Зінкевіч, верагодна, закрануў вялікую круглую кнопку сістэмнага блока. Так, тут не было ніякай містыкі. Дзівіла толькі тое, што жонка мела адзін пункцік: ненармальна баялася пажараў, а таму пастаянна сачыла, каб усе электрапрыборы былі нанач і перад адыходам на працу выцягнуты з разетак. Яна абыходзіла кватэру кожны вечар, перад тым як улегчыся спаць. Колькі сварак успыхвала калісьці на гэтай глебе паміж ёю і сынам! Дый сам Ігар Пятровіч нярэдка пападаўся за сваю нядбаласць... Значыць, яна сама ўключала кампутар раніцай, перад тым як выводзіць Пірата. А чаму потым не выцягнула шнур па сваёй завядзёнцы? Вось тут была нестыкоўка.
Не, усё ж такі выпіць трэба. Гаспадар асірацелай кватэры пакіраваў у залу і ўзяў са стала пляшку кан’яку. Там было грамаў трыста з лішкам. Яшчэ пару бутэлек каньяку стаяла ў бары.
Вяртаючыся ў жончын пакой, Ігар Пятровіч запаліў святло ўсюды, дзе толькі магчыма, нават не забыўся пра кухню і ванны пакой. Пірат, дарэчы, некуды знік. “Забіўся ў які закутак і дрыхне”, – падумаў Ігар Пятровіч, адганяючы непрыемную боязь і татальнае пачуццё адзіноты.

Нарэшце ён уладкаваўся за жончыным сталом. А дзверы з у пакой пакінуў адчыненымі. Наліў з пляшкі ў прынесеную з кухні шклянку грамаў сто пяцьдзесят. Нюхнуў духмяны напой, густы букет якога цяпер не толькі не цешыў, а здаваўся непрыемным да млосці. “Усё ж трэба паспець выбрацца па гарэлку”, – адзначыў Ігар Пятровіч, махам выпіваючы каньяк. Задубянелая, ужо звыклая да саракаградуснай глотка прыняла гэтую дозу бязбольна.
Даволі доўга Зінкевіч лазіў па архівах жонкі, дзе ўсё было дбайна разбіта на раздзелы і падраздзелы. Захоўваліся ці не ўсе яе артыкулы з часу, калі яна стала пісаць на кампутары. Кампутары за дванаццаць гадоў мяняліся неаднойчы, але ж Каця штораз пераносіла на новы апарат свае тэксты. І не толькі свае. Ігар Пятровіч раз-пораз натыкаўся на электронныя варыянты артыкулаў з самых розных, у тым ліку і расейскіх, і ўкраінскіх газет аж да дзесяцігадовай даўнасці.
Багата было на вінчэстэры мастацкіх фільмаў, хоць яна ўжо колькі гадоў іх не праглядала. Дый тэлевізар амаль перастала, між іншым, глядзець. Толькі ў тэатр яны часта ездзілі... Эх, Каця, Каця... Ігар Пятровіч выліў рэшткі каньяку ў шклянку, глынуў не паморшчыўшыся. І працягваў лазіць па хітрамудрых сетках архіву. Усё здавалася цяпер дарагім, значным. Кожная дробязь, дэталь... Фотакарткі, самыя розныя. Процьма музыкі. Рэкламныя відэаролікі. Фрагменты навінаў разнастайных тэлеканалаў за дзесяць гадоў... Нават запісы цэлых футбольных, хакейных, тэнісных матчаў... На працягу сваёй кар’еры Каця пісала літаральна пра ўсё. Не будучы вялікай эрудыткай, ёй удавалася змайстраваць тэкст пра любую галіну чалавечай дзейнасці так, каб не было заўважна, што яна дылетант. У гэтым, мусіць, і заключаецца журналісцкае майстэрства.
У адной электроннай папцы з назвай “Закутак” Зінкевіч натрапіў на адрасы і паролі яе электронных паштовых скрыняў. Так, цяпер ён лічыў магчымым туды зазірнуць. Перакачаць усё на кампутар. А потым запісаць на DVD-дыск. Стварыць пасмяротны архіў. Для чаго? Там будзе бачна, думаў Ігар Пятровіч, уваходзячы ў Інтэрнэт.
У жончыных паштовых архівах аказалася ўсяго столькі, што перакачаць гэта на кампутар не хапіла б ніводнага разумнага трафіку. Яна, аказваецца, перасылала на свае скрыні вынік кожнага працоўнага дня, а потым амаль не парадкавала, не выдаляла лішняе. Да таго ж амаль усё ўжо было прадубліравана на кампутары. Тым не менш Зінкевіч з нечаканай і, трэба, прызнаць п’янай упартасцю стаў шукаць новыя Каціны запісы. Гэта яму не надта ўдавалася. На вуліцы даўно звечарэла, запаліліся дваровыя ліхтары, яны кінулі святло на завешаныя шторы, якія Ігар Пятровіч забыўся расхінуць.
Пірат некалькі разоў забягаў у пакой і тыцкаўся яму ў нагу, намякаў на тое, што пара пайсці прагуляцца. А і праўда – пара. Зінкевіч вырашыў зайсці яшчэ ў адну скрыню з тых трох, што засталіся ім не даследаваныя. А тады зрабіць перапынак. Набраў у Internet Explorer радок varova@rambler.ru, увёў патрэбны пароль (дзіўныя ў Каці былі электронныя адрасы, не менш дзіўныя і паролі). На экране загарэлася знаёмая карцінка rambler.ru. Шчоўкнуў “мышшу” па слове “Входящие”.
Тут нечакана не аказалася нагрувашчвання файлаў. Іх было ўсяго тры, маленечкіх. Прычым называліся яны “Прыгоды распусніцы -01...-02...-03”. Яшчэ толкам нічога не ўразумеўшы, Зінкевіч перакінуў іх на кампутар, адкрыў першы і стаў чытаць.

12.6.07
Не магу справіцца са сваімі пачуццямі, дакладней, крайняй нервовасцю, якая апанавала мяне апошнія колькі тыдняў. Дастала бяссонне. Ляжу каля свайго Болека і гляджу ў столь гадзінамі. Гэта расплата за месяцы шчасця, што звалілася на маю галаву.
Нарэшце паднялася (цяпер 3.32 ночы), уключыла кампутар і распачала гэтыя запісы.
Бедны Болек нічога не падазрае. Упэўнена, што сыдзі я зараз з дому, ён будзе храпці роўна да сваіх шасці трыццаці. Як можна быць такім тупым і нячулым? Зрэшты, я дрэнь за тое, то такое пішу. Так, я распусная старая дрэнь. Два гады толькі і думаю пра Н, пра нашы з ім палкія стрэчы. Госпадзе, пражыць дваццаць пяць гадоў сямейным жыццём, нарадзіць, выгадаваць і жаніць сына і не ведаць, што такое каханне ва ўсёй яго бурапеннай сіле... Н стаў біць мяне з месяц таму. Гоніць прэч, абзывае апошнімі словамі, а мне прыемна. Я гатовая стаяць у люты мароз каля ягонай майстэрні, глядзець на яго два акны, чакаць, пакуль ён выйдзе на балкон пакурыць. Аднаго разу, на пачатку гэтага месяца, ён выгнаў мяне ўночы на праліўны дождж. Я пешкі ішла па ўсім горадзе, як апошняя прастытутка. А мяне апаноўваў салодкі боль. Я абагаўляю гэтага чалавека. Потым мусіла начаваць на вакзале, таму што Болек чакаў мяне з “камандзіроўкі” толькі назаўтра.
Колькі ж было ў мяне за апошнія месяцы гэтых “камандзіровак”. Адно дзівіць, ці можна быць такім боўдзілам, як мой муж. А часам працінае раптоўнае падазрэнне: а што, калі ён здагадваецца? Не, нават усё ведае пра мяне! Сплю я з ім як манекен. Ляжу пад ім і ненавіджу за гэтыя аднастайныя хрыпы, што цягам дзесяцігоддзяў абрыдлі менавіта сваёй аднастайнасцю. З палёгкай уздыхаю, калі ён закончыць, адварочваюся спінай і зазвычай засынаю на пару гадзін. Я непапраўная мярзотніца. Але ад усведамлення гэтага не сорамна, не балюча, а нават усцешна. Я кожную ноч, калі прачынаюся і не сплю да самай раніцы, намагаюся разабрацца ў сабе. Чаму я кахаю грубага эгаістычнага чалавека, а абыякавая – і ўсё жыццё так было! – да свайго правільнага і адданага мужа? Напэўна, няма чаго тут гадаць. Дастаткова ўспомніць, што адбываецца з маімі душой і целам ад аднаго дотыку рук Н. А казытанне яго вусоў на маіх грудзях!.. Я жыла, абрабаваная на гэтыя пачуцці дзесяцігоддзямі. Я цяпер навёрстваю тое, чаго недабрала. Як цяжка было ўсведамляць сваю татальную фрыгіднасць! Як балюча было чуць расповеды сябровак пра іхні любоўны экстаз. Я вымушана была прыдумляць таксама, што не халодная, расказваць байкі, як крычу, стагну, драпаю спіну мужа пазногцямі. Як агідна хлусіць! І як жа цяпер мне лёгка весці такія размовы з Галкай, Наташкай, Вяруськай...
Брыдкая, подлая дрэнь. Пастаянна кажу, а цяпер і пішу гэтыя словы, і мяне разбірае смех. Бо нізкія вызначэнні, што прыдумала чалавецтва каб клеймаваць блуд, адно ўзнімаюць жанчын у іхніх вачах. Распусніца – як гэта прыгожа гучыць... Апошні раз Н узяў мяне проста ў сваёй вітальні. Спачатку лаяў за тое, што я адключаю мабільнік, затым пракрычаў, каб я больш не з’яўлялася на ягоным парозе, а тады ўляпіў аплявуху, ад якой я асела на абутковую паліцу. Заплакала. Але тое былі слёзы радасці, што ён мяне моцна кахае... Убачыўшы слёзы, Н кінуўся на мяне з такой жарсцю, што ледзь не парваў сукенку, якую я паспешліва скінула. Трусы ж проста разляцеліся на шматкі...
Чаму ў жыцці ўсё тое, што прыносіць нам страшэнную асалоду, грамадства лічыць ганебным? Ніяк не магу ўцяміць. Чытаю нямецкую філасофію – усе гавораць па-рознаму. Агульнае тое, што чалавек саромеецца сваёй жывёльнай прыроды. Але ж не саромеецца ж ён пры людзях перажоўваць ежу, не саромеецца мачыцца ў грамадскай прыбіральні... Чаму тады секс пад такім спудам? Чаму яму традыцыйна аддадзена ноч, каб не толькі ніхто не бачыў салодкіх парачак, а нават яны самі б не маглі толкам наталіцца выглядам адно аднаго? А каханню патрэбнае яркае святло. Сузіранне. Важна сузіраць цела партнёра. Н таксама не любіць святла. У ягонай майстэрні вечна пануе паўзмрок. Пакахаўшыся са мной, ён адразу ж апранаецца, а ад мяне сарамліва адварочвае вочы. Аднаго разу вылаяў за тое, што я выйшла з душа ў вопратцы Евы. Злосна кінуў мне свой халат. Пры тым апускаў позірк долу. Што за дзіўныя істоты гэтыя мужчыны: у нас іх найбольш вабіць цела, а яны баяцца адкрыта глядзець на поўную галізну. У той жа час распранаюць нас вачыма, калі мы ў сукенках, прагна шнараць позіркам па грудзях, таліях, ягадзіцах...
Часам працінае трывога: а ці не брыдкая я, ці не здаюся Н старой вешалкай?! Ён жа на пяць гадоў за мяне маладзейшы. Якія пакуты я зазнаю ў час такіх думак. Калі Болека няма дома, распранаюся і падоўгу разглядаю сябе ў люстэрка ў вітальні. Ні грама лішняга тлушчу. Стройныя ногі. Грудзі амаль не вісяць... Праўда, многія мужыкі якраз не любяць стройных і хударлявых. Гэта горкая праўда. Ім падавай Машак са здаравеннымі дупамі і грудзямі па пояс. А галоўнае, каб гэтыя Машкі былі, як палена, дурныя. А я разумная. Таму і не кахала нікога да сваіх сарака чатырох гадоў, пакуль не сустрэла Н. Мужчыны мяне баяліся? Ці я іх лічыла несімпатычнымі?
Столькі хочацца сказаць сабе самой. Спадзяюся прадоўжыць. А пакуль – пад душ і ў пасцель да свайго прастадушнага Болека. Н вяртаецца з Масквы толькі праз тыдзень. Як дачакацца не звар’яцеўшы?

28.08.07
Сёння ўначы, лежачы са звыклым сваім бяссоннем, зрабіла нечаканае адкрыццё. Я кахаю свайго мужа. Майго аморфнага Болека. Вось бы ніколі такога пра сябе не падумала. Глядзела пры святле ліхтароў, што прабіваліся нават праз шчыльныя шторы, на яго нерухомую тушу, што салодка сапла ў сне, і здрыганулася: ён жа можа мне здраджваць гэтак, як я яму! З чаго я ўзяла, што толькі я такая хітруха? Гэта мяне ўразіла да глыбіні душы. І напраўду, людзі ж нічога адно пра аднаго не ведаюць. У чужую каробку не залезеш, не пакалупаешся ў думках. Жывем мы з Болекам апошнія гады механічна, без усякага пачуцця. Адкуль мне ведаць, ці не завёў ён сабе якую цыцкастую палюбоўніцу... Вось вам і абыякавасць. Вось вам і агіда да мужа, калі ён авалодвае мной два разы ў тыдзень. А можа, ён гэтак сама спраўляе шлюбныя абавязкі для выгляду, для канспірацыі, як і яго “верная” жоначка? Не, нераўнадушная я да свайго дурненькага Болека. Хай я адна буду такая благая. А ён хай чысценькім застаецца, як немаўляці. Праўда ж, прыемна ўсведамляць, што ляжыш у пасцелі не абы з якой сволаччу...
Падобна на тое, што Н мяне хутка кіне. Ці перажыву я гэты разрыў? Падлюга! Падсадзіў мяне спачатку на какаін, затым на іголку, а цяпер амаль не тоячыся водзіць да сябе ў майстэрню дзевак. Кажа, што піша іхнюю натуру. Апраўдваецца. Ведаю, як ён умее “пісаць”. Кабель ненажэрны. Бачыла, як ён выводзіў адну з дома, паляпваючы па таліі ды ніжэй... Саджаў у таксоўку. Але ж праклятая рэўнасць толькі абвастрае мае пачуцці, узмацняе каханне да гэтага невыноснага чалавека. Ненавіджу!
Праз тры дні камандзіроўка ў Барселону. На цэлы тыдзень. Н абяцаў прыляцець і пасяліцца недзе паблізу. Падмане! Або прамарудзіць некалькі дзён, каб са сваімі путанамі без мяне разгарнуцца. І ўсё адно радасна, што ёсць шанц быць з ім у гэтым лагодным горадзе. Кажуць, неверагодная архітэктура, цудоўныя пляжы. Трэба нарабіць фотак. І надзейна схаваць тыя, дзе я буду з Н. Болеку пакажу толькі бяскрыўдныя і нейтральныя. Ха-ха. Якія ж мужыкі дурні. І сволачы. І Болек сволач апошняя. Так бы і кастрыравала, здаецца, каб хоць раз у жыцці злавіла яго на здрадзе. Нікому не веру. Нікому! Бо ведаю сябе. Усе падманваюць! Усе такія, як я.
Адна праблема заўсёды: як даставаць дозу ў камандзіроўках. Н падказаў спосабы, нават даў адрасы.
Ну што, пайду ў ванну калоцца. Пазамінулай ноччу Болек, дарэчы, мяне ледзь не застукаў. Собіла яму ў ванную ўломвацца пасярод ночы. А зашчапку не да канца ўсунула, так што ледзьве не адчыніў, ідыёт. Думала, сканаю ад страху і неспадзяванкі. Зламала іголку, ледзь не разбіла шпрыц...
Хутка я, відаць, звар’яцею. Дый, кажуць, на гераіне рэдка хто доўга жыве. Хачу памерці. Абрыдла жыццё. Ненавіджу сябе, Болека, і асабліва – Н. Абыякавая да сына, гэта самае страшнае.

21.09.07
Невыносна ўжо ўсё гэта цярпець. Скончыць бы разам. Але не хапае духу. Як баязліўка, радуюся, што жывём на першым паверсе. А то ўсё нешта штурхае скочыць у акно. Выкінула снатворныя таблеткі – баюся паддацца спакусе. На тым тыдні нават усе вяроўкі парэзала і знесла на сметніцу. Аднак нешта ўпарта штурхае ўжо пад колы трамвая. Спосабаў безліч. Перастала заходзіць у метро. На машыне цяпер рэдка езджу – трасуцца рукі, галава дурная, баюся трапіць у аварыю. Так і перасоўваюся па горадзе на тралейбусах і аўтобусах, як школьніца.
На працы стараюся бываць як мага меней. Бо калі не пад кайфам, то не магу і дзесяці хвілін выседзець за рабочым сталом. Круціць усё цела. І страх, такі нясцерпны, што працінае нутро. Нікога не чую, нічога не цямлю. У галаве сядзіць адна думка: хутчэй укалоцца. Дымлю як паравоз, смакчу ледзянцы пачкамі, выходжу і бегма лётаю па вуліцах: абы хоць крыху супакоіцца. Нічога не памагае. Цярплю так тры–чатыры дні і здаюся. Усё, гераінчык трымае мёртва. Толькі з ім магу працаваць, дый увогуле – жыць. Тады навёрстваю па рабоце ўсё тое, што не рабіла за тры дні. Спецыяльна актыўнічаю, кручуся перад начальствам. Дома працую начамі. І кожнага разу ўсё ж спадзяюся, што наступная доза не спатрэбіцца, што гэта ўжо вылячэнне. Як бы не так! Недзе ўвечары наступнага дня з’яўляецца трывога, расце, нарастае, пераходзіць у бяссонне, страх, жах, вусціш, адчай... І ведаеш, што наперадзе будзе некалькі пакутлівых дзён. Мільгае думка: навошта цярпець? Іншым разам і не цярплю – калюся штодня і пускаюся ва ўсе цяжкія.
Нядаўна прыйшла да Н па дозу. Ломка была жудасная. Але ён мяне прымусіў спярша аддацца свайму прыяцелю, які быў у майстэрні, а тады ўкалоў нейкай незнаёмай брыдоты, ад якой я стала бязвольнай пачварынай. Памятаю толькі, як кватэра Н запоўнілася рознымі мужыкамі і дзеўкамі. Сапраўдная оргія. Мной валодалі ўсе, каму не лянота. І дзеўкі таксама. Было да лямпачкі. Назаўтра была ніякая, але Н даў гераіну, гэтак аднавіла сілы і працавала ўвесь дзень у рэдакцыі.
Няўжо ўсё жыццё будзе так?! Разумею, што трэба лячыцца, сама з іголкі не злезеш. Але ж тады трэба будзе адкрыцца. З працы папруць. Болек даведаецца... Чамусьці асабліва сорамна перад ім. Стала любіць яго іншым разам. Праўда, “разы” гэтыя заўсёды здараюцца пасля чарговага допінгу.
Страх трывала мной авалодаў. Цалкам не адпускае нават пад дозай. Прыходзяць відзежы ўсё страшнейшыя і страшнейшыя.
Але найбольш уражвае тое, што муж нічога не заўважае. Не, не выгляд робіць, а насамрэч думае, што ў нас усё па-ранейшаму. Усе два гады. Ёлупень! Нячулы цурбак! У мяне часам рукі трасуцца так, што відэлец трымаць не магу, зубы ляскаюць. А яму хоць бы хны. Прамаўляе дзяжурныя словы за снеданнем. Звыкла бярэ маё цела два разы на тыдзень у сваё юрлівае карыстанне. Так, я сама вінаватая. Прадажная подлая дрэнь. Але ж хіба можна быць настолькі сляпым!
Тры гадзіны ночы. Дозу і прычындалы цяпер хаваю пад ваннай. Болек туды ўсё роўна гадамі не зазірае. Зусім заімшэў чалавек.
Пайду, укалюся, заўтра многа работы, выезд у Гродна.
А ўсё ж такі хочацца жыць. Якой бы макрыцай ты ні была. Жыць хочацца...

2009 г.


......................................
Аповесць Міхася Южыка «Каця», змешчаная па спасылцы https://litsovet.ru/litsovet/802233-kacya , друкавалася ў зборніку "Самая чароўная кветка" (2010), "Мастацкая літаратура".
Ад нейрасеткі «ChatGPT»:
Разгорнуты крытычны аналіз аповесці Міхася Южыка «Каця»:
==1. Агульная канцэпцыя твора
На паверхні «Каця» — гісторыя раптоўнай смерці жонкі і духоўнага крызісу мужа, 49-гадовага Ігара Пятровіча Зінкевіча. Але паступова аповесць ператвараецца з сямейна-псіхалагічнай драмы ў псіхалагічны трылер з элементамі містычнай інтрыгі, а ў фінальнай частцы — у гісторыю пра падвойнае жыццё чалавека, залежнасць, здраду і немагчымасць да канца пазнаць нават найбліжэйшага чалавека.
Сюжэт пабудаваны на прынцыпе паслядоўнага зняцця ілюзій.
Спачатку чытач бачыць:
    • звычайную паспяховую сям'ю;
    • мужа, цалкам паглынутага працай;
    • жонку-журналістку;
    • дарослага сына, які жыве ў Германіі;
    • матэрыяльна забяспечанае жыццё;
    • адносіны, якія выглядаюць не асабліва рамантычнымі, але стабільнымі.
Сам аўтар падкрэслівае механічнасць гэтага шлюбу: сям'я выглядае як «выдатна адладжаны механізм».
Аднак смерць Каці раптам выяўляе, што механізм працаваў толькі вонкава.
І менавіта гэта, на мой погляд, — галоўная праблематыка аповесці: ці можам мы сапраўды ведаць чалавека, з якім пражылі дваццаць пяць гадоў?

2. Асноўны канфлікт: бачнае і схаванае жыццё
Цэнтральная мастацкая канструкцыя твора грунтуецца на проціпастаўленні двух версій Каці.
Каця вачыма Ігара
Для Ігара Каця — гэта:
    • жонка;
    • маці ягонага сына;
    • журналістка;
    • разумная і дастаткова паспяховая жанчына;
    • чалавек, з якім ён пражыў большую частку дарослага жыцця;
    • жанчына, якую ён, як яму здаецца, ведаў.
Пасля яе смерці ў яго пачынаецца працэс перачытвання ўласнага мінулага. Ён успамінае іх знаёмства, першае каханне, маладосць, нараджэнне сына, цяжкасці маладой сям'і. Прычым гэтыя ўспаміны не з'яўляюцца простай рэканструкцыяй біяграфіі. Яны выяўляюць галоўнае: Ігар ідэалізуе мінулае ўжо пасля смерці жонкі. Ён сам заўважае, што вобраз Каці ў яго памяці стаў «нейкі не такі», «ужо ідэалізаваны».
Гэта вельмі важная псіхалагічная дэталь.
Чалавек, страціўшы блізкага, пачынае ствараць яго пасмяротны вобраз, які не цалкам супадае з рэальным.

Каця ва ўласных запісах
Другая Каця — зусім іншая.
Яна:
    • здраджвае мужу;
    • мае працяглую сувязь з Н;
    • эмацыйна залежыць ад жорсткага мужчыны;
    • пачынае ўжываць наркотыкі;
    • трапляе ў сітуацыі сексуальнага і фізічнага гвалту;
    • хавае ўсё гэта ад сям'і;
    • адначасова працягвае працаваць і падтрымліваць вобраз нармальнага жыцця.
Такім чынам, аўтар ставіць побач Кацяй, якую любіў Ігар, і Кацю, якой Ігар фактычна не ведаў.
У гэтым сэнсе назва «Каця» набывае амбівалентнасць: яна абазначае не столькі канкрэтную гераіню, колькі загадку асобы.

3. Кампазіцыя: чаму смерць адбываецца амаль адразу
Кампазіцыйна твор пабудаваны вельмі рацыянальна.
Першая частка доўга рыхтуе чытача да смерці Каці. Спачатку паказваецца жыццё Ігара і Каці як руціна: праца, машыны, тэлефонныя размовы, бытавыя справы, асобныя жыццёвыя маршруты. Яны нават ходзяць у госці ці тэатр на розных машынах.
Потым — раптоўная смерць.
Каця падае на вуліцы, прыязджае хуткая, і неўзабаве паведамляецца, што яна памерла. Прычына — тромб.
Гэта кампазіцыйна важна: аўтар забірае ў героя магчымасць развітацца.
Калі б Каця памірала доўга, у Ігара быў бы час:
    • пагаварыць з ёй;
    • задаць пытанні;
    • зразумець яе;
    • сказаць тое, што не сказаў раней.
Раптоўная смерць робіць гэта немагчымым.
Таму пасля яе смерці адзіным спосабам «пагаварыць» з Кацяй становіцца яе камп'ютарны архіў.
І гэта адзін з найбольш удалых структурных прыёмаў аповесці.

4. Камп'ютар як сучасны «дзённік душы»
У літаратуры мінулага такую функцыю маглі выконваць:
    • дзённік;
    • лісты;
    • асабістыя запіскі;
    • фотаздымкі;
    • чужыя ўспаміны.
У Южыка гэтую функцыю выконвае электронны архіў.
Ігар пачынае пераглядаць камп'ютар Каці, знаходзіць яе працоўныя матэрыялы, фатаграфіі, музыку, фільмы, навіны, архівы. Усё гэта стварае своеасаблівы лічбавы музей жыцця памерлай.
Гэта вельмі характэрная для пачатку XXI стагоддзя мастацкая дэталь.
Калі фізічныя рэчы чалавека пасля смерці застаюцца абмежаванымі — адзенне, мэбля, фатаграфіі, — электронная памяць амаль бясконцая. У камп'ютары можа захоўвацца значна больш інфармацыі пра чалавека, чым яго сям'я калі-небудзь ведала.
Тут узнікае цікавы парадокс:
Ігар пачынае пазнаваць жонку толькі пасля яе смерці.
Больш таго, пазнаваць яе ён пачынае праз тое, што яна сама хацела схаваць.

5. Матыў дзвярэй
Вельмі выразны сімвалічны матыў — дзверы.
Пасля смерці Каці Ігар аказваецца ў закрытай кватэры. Сам ён адключае тэлефоны, замыкаецца ад людзей, хаваецца ад свету.
Потым узнікае загадка:
хтосьці нібыта знаходзіцца за ўваходнымі дзвярыма.
Сабака Пірат рэагуе, Ігар баіцца падысці, бярэ нож. Але за дзвярыма нікога няма.
Гэты эпізод працуе не толькі як трылерная сцэна.
Дзверы становяцца метафарай мяжы паміж вядомым і невядомым.
Пакуль Ігар стаіць перад дзвярыма, ён яшчэ не ведае, што за ёй — але чытач ужо разумее, што галоўная «дзверы» знаходзіцца не ў калідоры, а ў мінулым Каці.

6. Сон і «містыка»
Сцэна з фатэлем — адзін з самых выразных эпізодаў аповесці.
Ігар бачыць загадкавую постаць, не можа паварушыцца, прастора вакол яго пачынае скажона рухацца: сцены «дыхаюць», столь апускаецца і падымаецца, карціны перамяшчаюцца.
Гэта наўмысна створаная ілюзія звышнатуральнага.
Але аўтар тут жа яе дэміфалагізуе.
Ігар прачынаецца, і аказваецца, што адбывалася гэта ў сне.
Гэтак жа і з камп'ютарам: ён сам уключыўся не праз містыку, а пасля таго, як Ігар, стукнуўшыся галавой аб стол, верагодна, націснуў кнопку.
Гэта цікавая асаблівасць паэтыкі твора:
Южык стварае містычную атмасферу, але ў ключавых момантах імкнецца да рацыянальнага тлумачэння.

Тым самым «Каця» знаходзіцца на мяжы паміж:
    • псіхалагічнай прозай;
    • сацыяльна-бытавой драмай;
    • трылерам;
    • містычнай прозай.
Аднак містыка тут у выніку аказваецца не самастойнай рэальнасцю, а формай перадачы псіхалагічнага стану Ігара.

7. Псіхалогія Ігара
Паводле сваёй функцыі ў творы Ігар — галоўны герой значна больш, чым сама Каця.
Яго трагедыя мае два ўзроўні.
Першы ўзровень — страта
Ён губляе жанчыну, якую сапраўды любіў.
Тут аўтар паказвае своеасаблівы парадокс: Ігар у паўсядзённым жыцці выглядаў эмацыйна халодным, але пасля смерці выяўляецца, што яго прывязанасць да Каці была вельмі моцнай.
Ён успамінае нават іх знаёмства 27-гадовай даўнасці з надзвычайнай выразнасцю.

Другі ўзровень — страта ўласнай рэальнасці
Ігар губляе не толькі жонку.
Ён губляе ўяўленне пра тое, якім было яго жыццё.
Раней ён думаў:
я працаваў, зарабляў, будаваў сям'ю, выхаваў сына, любіў жонку.
Цяпер высвятляецца:
жонка мела цэлае жыццё, пра якое я нічога не ведаў.
Гэта значна больш глыбокая трагедыя, чым простая смерць.

8. Вельмі важны вобраз кватэры
Кватэра ў творы — не проста месца дзеяння.
Яна паступова ператвараецца ў матэрыяльную мадэль свядомасці Ігара.
Спачатку гэта камфортнае жыллё паспяховай сям'і.
Пасля смерці Каці:
    • пакоі становяцца пустымі;
    • некаторыя пачынаюць палохаць;
    • жончын пакой становіцца амаль забароненай зонай;
    • светлая зала кантрастуе з цёмным кабінетам Каці.
Асабліва выразны кантраст светлага і цёмнага.
Ігар любіць светлыя колеры ў інтэр'еры, Каця — цёмныя. Яе камп'ютар, тэлефон, мікрахвалёўка, працоўны стол — цёмныя.
Гэта можна чытаць сімвалічна: Ігар і Каця жылі ў адной кватэры, але быццам у розных псіхалагічных прасторах.

9. Каця як персанаж: моцная задума, але праблемная рэалізацыя
Вобраз Каці, на мой погляд, — адначасова адна з галоўных вартасцяў і адна з галоўных праблем твора.
З аднаго боку, аўтар робіць вельмі моцны ход: галоўную гераіню мы фактычна пазнаём пасля яе смерці.
З другога боку, гэта абмяжоўвае псіхалагічную складанасць яе вобраза.
Каця атрымлівае права голасу толькі ў форме дзённікавых запісаў.
У іх яна вельмі адкрытая, але яе самарэфлексія часта выглядае занадта прамой і аўтарска арганізаванай.
Яна сама сябе называе рознымі абразлівымі словамі, разважае пра каханне, секс, мараль, грамадскія нормы, наркотыкі, здраду.
Праблема тут у тым, што дзённік часам выглядае не як натуральны асабісты дакумент, а як літаратурны інструмент, створаны спецыяльна для паведамлення чытачу ўсёй неабходнай інфармацыі.
Гэта значыць, аўтару трэба было растлумачыць:
    • хто такі Н;
    • чаму Каця яго кахае;
    • чаму яна здраджвае;
    • як пачалася наркаманія;
    • чаму яна не сыходзіць;
    • што адбываецца з яе мужам;
    • што яна думае пра сябе.
І дзённік дазваляе зрабіць усё гэта вельмі хутка.
З пункту гледжання сюжэтнай эканоміі — эфектыўна.
З пункту гледжання псіхалагічнай натуральнасці — не заўсёды пераканаўча.

10. Н — найбольш спрэчны персанаж
Н паказаны як дэструктыўны, агрэсіўны, эгаістычны чалавек.
Ён:
    • абражае Кацю;
    • б'е яе;
    • выганяе на вуліцу;
    • выкарыстоўвае яе залежнасць;
    • падсаджвае на наркотыкі;
    • эксплуатаваў яе сексуальна;
    • звязаны з іншымі жанчынамі.
Пры гэтым Каця ўспрымае яго жорсткасць як доказ моцнага кахання.
Гэта ўжо не любоўны раман, а механізм залежнасці.
І тут твор закранае сапраўды сур'ёзную тэму: чаму чалавек можа прымаць прыніжэнне за жарсць, а боль — за доказ пачуцця?
Аднак аўтар не дае гэтай праблеме дастаткова глыбокага псіхалагічнага аналізу. Ён хутчэй паказвае паталагічную залежнасць, чым даследуе яе прычыны.
Таму Н застаецца адносна плоскім персанажам: ён патрэбны перадусім як крыніца небяспекі і дэструкцыі.

11. Самае цікавае супастаўленне: Н і Ігар
На мой погляд, тут знаходзіцца адзін з самых важных, але не да канца рэалізаваных сэнсавых пластоў.
Каця выбірае Н, які:
    • агрэсіўны;
    • непрадказальны;
    • грубы;
    • эгаістычны;
    • небяспечны.
А яе муж Ігар:
    • стабільны;
    • працавіты;
    • верны;
    • забяспечвае сям'ю;
    • любіць яе.
Гэта амаль класічная схема «бяспека супраць страсці».
Але аўтар не задавальняецца простай мараллю «добры муж — дрэнны палюбоўнік».
Ён паказвае, што Ігар таксама не з'яўляецца ідэальным мужам.
Ён:
    • амаль не размаўляе з жонкай;
    • пагружаны ў працу;
    • шмат п'е;
    • жыве аўтаматычна;
    • фактычна не заўважае яе ўнутранага жыцця.
Таму галоўнае пытанне не толькі:
Чаму Каця здрадзіла Ігару?
А значна больш цікавае:
Як магло адбыцца так, што два чалавекі, якія пражылі разам чвэрць стагоддзя, сталі амаль незнаёмымі?

12. Праблема шлюбу як «механізму»
Першапачатковы вобраз сям'і вельмі паказальны: яна «адладжана» як механізм.
Але механізм — гэта не тое самае, што жывыя адносіны.
Ігар і Каця:
    • ведаюць распарадак адно аднаго;
    • ведаюць, хто купляе прадукты;
    • ведаюць, калі хто вяртаецца;
    • ведаюць бытавыя звычкі;
    • разам ездзяць у тэатр;
    • выхавалі сына.
Але яны не ведаюць унутранага чалавека адзін аднаго.
Гэта, магчыма, галоўная сацыяльна-псіхалагічная думка аповесці.
Блізкасць у часе не гарантуе блізкасці душэўнай.

13. Роля Пірата
Сабака Пірат — не проста бытавая дэталь.
Ён выконвае некалькі функцый.
Кампазіцыйная
Менавіта яго брэх стварае напружанне ў сцэне каля дзвярэй.
Псіхалагічная
Пасля смерці Каці Ігар застаецца амаль адзін. Пірат — адна з нешматлікіх жывых істот, якія застаюцца побач.
Сімвалічная
Сабака рэагуе на свет больш непасрэдна, чым чалавек.
Ігар не ведае, што адбываецца.
Пірат нешта адчувае.
Гэта дазваляе аўтару ўвесці амаль містычны пласт, не ператвараючы твор у чыстую фантастыку.

14. Стыль і мова
Стыль аповесці — размоўна-псіхалагічны, падрабязны, месцамі кінематаграфічны.
Аўтар любіць:
    • дробныя бытавыя дэталі;
    • дакладныя прадметныя апісанні;
    • назвы рэчаў;
    • тэхнічныя рэаліі;
    • унутраныя рэплікі;
    • пераходы ад аўтарскага аповеду да ўнутранай мовы героя.
Гэта добра працуе ў пачатку, бо стварае адчуванне рэальнага, пазнавальнага жыцця.
Асабліва ўдалыя дэталі — машыны, камп'ютары, тэлефоны, працоўны графік, архіў, электронная пошта. Яны прывязваюць псіхалагічную драму да канкрэтнай эпохі.
Але ёсць і недахоп: тэкст часта перагружаны тлумачэннямі.
Аўтар не заўсёды давярае чытачу і схільны растлумачыць тое, што ўжо можна было зразумець з эпізоду.
Напрыклад, псіхалагічны стан Ігара часта называецца непасрэдна, замест таго каб цалкам раскрывацца праз паводзіны.

15. Дыялагічнасць і ўнутраная мова
Значная частка драматызму ствараецца не знешнім дзеяннем, а ўнутраным дыялогам Ігара з самім сабой.
Асабліва моцна гэта праяўляецца пасля смерці Каці.
Ён пачынае чуць нібыта чужы голас, які прапануе яму думкі пра самагубства, п'янства, бессэнсоўнасць далейшага жыцця.
Гэта вельмі важна для структуры твора:
смерць Каці паступова пераходзіць у духоўную пагрозу смерці самога Ігара.
Таму фінальная фраза Кацінага дзённіка — пра тое, што, нягледзячы ні на што, ёй хочацца жыць, — атрымлівае дадатковы сэнс. У фінале запісаў яна знаходзіцца ў стане цяжкай залежнасці, але ўсё яшчэ паўтарае жаданне жыць.
Так узнікае своеасаблівы паралелізм:
Каця — фізічна памірае, але хоча жыць.
Ігар — фізічна жывы, але пасля яе смерці перастае хацець жыць.
Гэта, бадай, самы моцны парадокс усяго твора.

16. Фінальная частка: яе мастацкая сіла
Знаходка файлаў «Прыгоды распусніцы -01...-02...-03» — кульмінацыйны паварот.
Да гэтага моманту чытач знаходзіцца ўнутры гісторыі Ігара.
Пасля гэтага аповесць рэзка мяняе перспектыву.
Мы пачынаем чытаць Каціну гісторыю ад першай асобы.
Гэта амаль літаратурны эксперымент:
спачатку чытач ведае Кацю праз мужа;
потым чытач атрымлівае магчымасць «пачуць» Кацю непасрэдна.
Так аўтар стварае эфект пасмяротнага прызнання.
І тут назва «Каця» раскрываецца другі раз: гэта ўжо не жанчына, якую ўспамінае Ігар, а чалавек са сваімі таямніцамі.

17. Але менавіта тут узнікае галоўная праблема твора
Фінальная частка надзвычай насычаная падзеямі:
    • здрада;
    • два гады адносін;
    • гвалт;
    • наркотыкі;
    • наркаманія;
    • сексуальная эксплуатацыя;
    • рэўнасць;
    • страх;
    • падман;
    • пачуццё віны;
    • залежнасць;
    • праблемы ў шлюбе.
Для адносна кароткай аповесці гэта вельмі высокая канцэнтрацыя трагедый.
У выніку ёсць рызыка, што псіхалагічная гісторыя ператвараецца ў своеасаблівую ланцужковую эскалацыю шоку.
Чытач спачатку атрымлівае здраду, потым гвалт, потым наркотык, потым яшчэ больш цяжкі наркотык, потым групавое сексуальнае насілле.
З літаратурнага пункту гледжання ўзнікае пытанне:
ці ўсе гэтыя элементы сапраўды неабходныя для раскрыцця характару Каці, ці частка іх выкарыстоўваецца для павышэння драматычнага напружання?
Я схіляўся б да другога варыянту.

18. Праблема праўдападобнасці
Аповесць не трэба ацэньваць выключна паводле рэалістычнай дакладнасці — гэта ўсё ж мастацкі твор. Але некалькі момантаў патрабуюць ад чытача значнага даверу.
Найперш — надзвычайная незаўважнасць Кацінага стану.
Ігар жыве з ёй шмат гадоў, спіць з ёй у адным ложку, бачыць яе кожны дзень, але амаль не заўважае:
    • бессані;
    • паводзін пасля ўжывання;
    • фізічных наступстваў;
    • зменаў настрою;
    • слядоў ад уколаў.
У самім тэксце гэта падкрэсліваецца вельмі моцна: Каця дзівіцца, што муж не заўважае яе стану, нават калі ў яе трасуцца рукі і ляскаюць зубы.
Гэта магчыма як характарыстыка эмацыйна адчужанага шлюбу, але на ўзроўні рэалістычнай псіхалогіі выглядае некалькі нацягнута.

19. Праблема жаночага вобраза
Цікава, што Каця фармальна надзвычай актыўная:
    • яна прафесійна рэалізаваная;
    • мае ўласную кар'еру;
    • інтэлектуальна развітая;
    • самастойная;
    • мае ўласныя грошы;
    • мае шырокае кола кантактаў.
Аднак у эмацыйнай сферы яна становіцца надзвычай залежнай ад Н.
Гэта стварае моцны кантраст:
сацыяльна моцная жанчына — псіхалагічна залежная асоба.
Гэта магло б стаць цэнтрам вельмі глыбокага даследавання жаночай псіхалогіі. Але аўтар больш цікавіцца самім парадоксам, чым яго сацыяльнымі і псіхалагічнымі прычынамі.

20. Этычная праблема: дзе заканчваецца разуменне і пачынаецца апраўданне?
Аповесць не дае простай маральнай ацэнкі Каці.
Яна здрадніца, але яна пакутуе.
Яна вінаватая перад мужам, але сама становіцца ахвярай гвалту.
Яна свядома пачынае адносіны з Н, але потым яе свабода выбару істотна змяншаецца праз нарказалежнасць.
Гэта робіць твор больш складаным за простую гісторыю пра «няверную жонку».
Аднак аўтар месцамі рызыкуе рамантызаваць саму мадэль «небяспечны мужчына = сапраўднае каханне», бо менавіта так Каця суб'ектыўна ўспрымае Н.
З мастацкага пункту гледжання гэта цікава: літаратура можа паказваць памылковае ўспрыманне героя.
Але з пункту гледжання інтэрпрэтацыі важна адрозніваць:
тое, у што верыць Каця, ад таго, што твор фактычна паказвае.
Твор паказвае не здаровае каханне, а адносіны, якія пераходзяць у залежнасць, гвалт і самаразбурэнне.

21. Назва «Каця» — чаму яна дакладная
Назва вельмі простая, але пасля прачытання набывае некалькі значэнняў.
Спачатку гэта:
Каця — жонка Ігара.
Пасля смерці:
Каця — чалавек, якога Ігар успамінае.
Пасля знаходкі архіва:
Каця — таемная асоба, якой ён не ведаў.
А ў фінале:
Каця — чалавек, які спрабуе зразумець сам сябе.
Таму назва не «Смерць Каці», не «Здрада», не «Пасмяротны дзённік», а менавіта імя.
Гэта прымушае чытача адмовіцца ад адназначнага вызначэння гераіні.

22. Часавая структура
Час у аповесці таксама арганізаваны цікава.
Ёсць:
    1. сучаснасць Ігара;
    2. дзень смерці Каці;
    3. перыяд жалобы;
    4. успаміны пра 27 гадоў шлюбу;
    5. юнацтва герояў;
    6. Каціны запісы 2007 года;
    7. фінальная дата 2009 года.
Такім чынам, аповесць рухаецца не лінейна, а фрагментарна, падобна да працы памяці.
Гэта адпавядае псіхалагічнаму стану Ігара: яго свядомасць пасля смерці Каці таксама не здольная выбудаваць мінулае ў паслядоўную гісторыю.

23. Што ў творы найбольш удала
Я б вылучыў пяць асноўных мастацкіх вартасцяў.
1. Сюжэтная інтрыга
Аповесць умела прымушае чытача мяняць уяўленне пра падзеі.
2. Псіхалагічная сітуацыя
Ідэя, што чалавек пасля смерці блізкага ўпершыню адкрывае яго сапраўднае жыццё, вельмі моцная.
3. Матыў памяці
Успаміны Ігара не проста дапаўняюць біяграфію, а паказваюць, як памяць перастварае мінулае.
4. Кантраст Ігар — Каця — Н
Гэты трохкутнік дазваляе паставіць пытанні пра каханне, бяспеку, страсць, залежнасць і эмацыйную блізкасць.
5. Сімволіка закрытай прасторы
Кватэра, жончын пакой, дзверы, камп'ютар, архівы — усё гэта паступова становіцца мадэллю схаванага жыцця.

24. Што, наадварот, аслабляе аповесць
1. Перагружанасць драматычнымі элементамі
Здрада + гвалт + наркотыкі + залежнасць + сексуальная эксплуатацыя + раптоўная смерць — для аднаго твора гэта вельмі шмат.
2. Пэўная схематызацыя персанажаў
Асабліва гэта датычыць Н: ён функцыянуе больш як увасабленне дэструкцыі, чым як паўнавартасная псіхалагічная асоба.
3. Натуральнасць дзённікавых запісаў
Запісы Каці занадта зручна раскрываюць усе сакрэты, якія неабходныя аўтару для сюжэта.
4. Празмернае тлумачэнне
Аўтар часта тлумачыць чытачу псіхалагічны сэнс таго, што ўжо дастаткова добра паказана дзеяннем.
5. Псіхалагічная верагоднасць
Некаторыя паводзіны герояў патрабуюць ад чытача прыняць даволі вялікую ступень супадзенняў і неверагоднай незаўважнасці.

25. Галоўная ідэя аповесці
Я б не зводзіў ідэю «Каці» да банальнага:
«Трэба цаніць блізкіх, пакуль яны жывыя».
Гэта занадта павярхоўнае прачытанне.
Глыбейшая ідэя выглядае прыкладна так:
Чалавек ніколі не валодае поўным веданнем іншага чалавека, нават калі жыве з ім дзесяцігоддзямі. А страта можа адкрыць не толькі сапраўдны вобраз памерлага, але і страшную непаўнату ўласнага жыцця.
І тут ёсць яшчэ адзін важны пласт.
Ігар лічыў, што ён пражыў 25 гадоў з Кацяй.
Але пасля яе смерці ён выяўляе, што частку гэтых 25 гадоў ён пражыў не з ёй, а з уласным уяўленнем пра яе.
Гэта ўжо не проста гісторыя пра здраду.
Гэта гісторыя пра непазнавальнасць блізкага чалавека.==